Półka z książkami: „Niepodległość: dar czy ciężar?”, pod redakcją Ekateriny Polivanowej

Zawartość:

Wydawca: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Ekonomicznej Uniwersytetu Narodowego.

Rok wydania: 2025.

W życiu codziennym samodzielność może wydawać się całkiem prostą umiejętnością. Na pierwszy rzut oka rozwój tej cechy następuje naturalnie: wraz z wiekiem dziecko nabywa nowe umiejętności i wiedzę, staje się zdolne do wzięcia na siebie większej odpowiedzialności i coraz mniej potrzebuje nadzoru i wsparcia ze strony dorosłych.

Ale czy ta sytuacja jest rzeczywiście poparta danymi naukowymi? Skoro samodzielność rozwija się dopiero z wiekiem, to dlaczego w XXI wieku istnieje potrzeba podkreślania jej rozwoju w instytucjach edukacyjnych? Na przykład proces rozwijania samodzielności obejmuje takie kategorie, jak regulacyjne, uniwersalne działania edukacyjne, które zgodnie z Federalnymi Standardami Edukacyjnymi (FSES) powinny stopniowo rozwijać się u uczniów w klasach 1-11. W jaki sposób edukacja szkolna może promować rozwój samodzielności i jaką rolę odgrywają w tym procesie czynniki rodzinne i szersze czynniki społeczno-kulturowe?

Tematy te są przedmiotem wspólnej monografii zatytułowanej „Niezależność: błogosławieństwo czy ciężar?”, autorstwa naukowców z Centrum Studiów nad Współczesnym Dzieciństwem w Instytucie Edukacji HSE.

Autorzy badania zauważają, że psychologowie i socjologowie na całym świecie zaobserwowali, że wraz z przejściem z XX do XXI wieku niezależność dzieci znacznie zmalała w porównaniu z ich rówieśnikami, na przykład w latach 60. XX wieku. W przeszłości dzieci cieszyły się większą swobodą i mogły samodzielnie radzić sobie z codziennymi sprawami, poruszać się po mieście, opiekować się młodszym rodzeństwem i uczyć się bez ciągłej interwencji dorosłych. Natomiast współczesne dzieci w XXI wieku są pod niemal całkowitą kontrolą dorosłych. Jedynym wyjątkiem jest internet, gdzie ta kontrola nie zawsze jest w pełni realizowana.

Co więcej, w wyniku rosnącej średniej długości życia i zmian w sferze społecznej i ekonomicznej, koncepcja dorosłości coraz bardziej odchodzi od idei niezależności. Człowiek może być dorosły, ale wciąż nie mieć niezależności – na przykład w wieku trzydziestu lat może nadal mieszkać z rodzicami, bez stałej pracy i bez zakładania rodziny. Nasuwa się pytanie: czy nie świadczy to o tym, że młodsze pokolenia są podatne na infantylizm i nieprzygotowane do „dorosłego życia”?

Naukowcy uważają, że wskazuje to na potrzebę ponownego przemyślenia przestarzałego obrazu niezależnego dorosłego w kontekście współczesnych zmian społeczno-kulturowych. Klasyczne prace z zakresu psychologii rozwojowej przedstawiają obraz osoby niezależnej, funkcjonującej całkowicie autonomicznie. Jak zauważają badacze, „dorosły w tym modelu przypomina Robinsona Crusoe, który samodzielnie pokonał wszystkie trudności, jakie go spotkały”.

Współczesna rzeczywistość charakteryzuje się złożonością i sprzecznościami, stawiając ludzi przed ogromnymi wyzwaniami i pogrążając ich w warunkach niepewności. Aby sprostać wyzwaniom XXI wieku, dorośli muszą nie tylko być niezależni, ale także posiadać umiejętności współpracy i chęć wspólnego działania w celu osiągnięcia wspólnych celów.

Szybka transformacja technologiczna i koncentracja na krytycznych globalnych problemach, takich jak zmiany klimatu i nierówności społeczne, tworzą coraz bardziej złożony i współzależny świat. Skuteczne dostosowanie się do współczesnych warunków wymaga nie tylko opanowania nowych technologii, ale także skutecznego radzenia sobie z rosnącą ilością informacji i stale zmieniającymi się okolicznościami. Rozwiązywanie tych wyzwań coraz częściej wymaga wspólnych wysiłków i umiejętności współpracy. Jednocześnie indywidualna niezależność nadal jest ważną cechą ludzkiej działalności, choć jej znaczenie wzrasta jedynie w kontekście rozwoju innych umiejętności i zdolności, które stają się niezbędne we współczesnych warunkach.

„Niezależność: dar czy ciężar?”, pod kierownictwem Jekatieriny Poliwanowej.

Niniejsza monografia analizuje, jak we współczesnych warunkach niezależność dzieci przeplata się z metodami kontroli i utrzymania autonomii stosowanymi przez dorosłych, zwłaszcza w rodzinie i instytucjach edukacyjnych.

Książka została zorganizowana zgodnie z koncepcją ekosystemu zaproponowaną przez amerykańskiego psychologa Urie Bronfenbrennera. Model ten analizuje rozwój dziecka przez pryzmat kilku powiązanych ze sobą poziomów, począwszy od mikrosystemu (rodziny), a skończywszy na makrosystemie (kontekstach społecznych, kulturowych i ekonomicznych, a także normach i wartościach). Po przedstawieniu kluczowych teorii dotyczących niezależności, autorzy przechodzą do omówienia wpływu rodziny na rozwój tej umiejętności. Następnie analizują aspekty niezależności w instytucjach edukacyjnych, środowiskach miejskich i mediach. Książkę kończy rozdział poświęcony samodzielnemu uczeniu się i jego ewolucji w okresie dojrzewania i dorosłości.

Materiał ten będzie przydatny dla nauczycieli i badaczy edukacji, psychologów oraz rodziców dzieci uczęszczających do szkoły.

Na naszym kanale Telegram znajduje się wiele fascynujących informacji na temat edukacji. Dołącz do nas!

Czytaj także:

• „Wizerunek Carlsona przyczynił się do zrozumienia, jak nauczyciel postrzega niezależność dziecka”.
• Wpływ wsparcia ze strony nauczycieli, rodziny i rówieśników na osiągnięcia akademickie jest znaczący. Wsparcie nauczyciela może przybierać formę mentoringu, motywacji i gotowości do pomocy w trudnych sytuacjach, co pomaga budować pewność siebie ucznia. Wsparcie rodziców z kolei odgrywa kluczową rolę w tworzeniu sprzyjającej atmosfery uczenia się i kształtowaniu pozytywnego nastawienia do procesu uczenia się.

  Przyjaciele i koledzy z klasy również mogą mieć znaczący wpływ na sukcesy akademickie: wspólna praca nad zadaniami, dzielenie się wiedzą i zapewnianie wsparcia emocjonalnego pomagają uczniom pokonywać trudności. Ogólna atmosfera wsparcia i współpracy nie tylko poprawia wyniki w nauce, ale także rozwija umiejętności społeczne, które mogą następnie wpływać na rozwój osobisty i poczucie własnej wartości.

  W związku z tym integracja wsparcia ze strony wszystkich tych stron stwarza warunki do efektywniejszej nauki i osiągania wysokich wyników.