Uczenie się oparte na zjawiskach: czym jest?

Spis treści:

• Czym jest uczenie się oparte na zjawiskach
• Kto wynalazł uczenie się oparte na zjawiskach
• Czym uczenie się oparte na zjawiskach różni się od innych podejść
• Uczenie się zorientowane na zjawiska jako sposób na rozwijanie cech przedsiębiorczych
• Jak wykorzystuje się uczenie się oparte na zjawiskach
• Co jest krytykowane w uczeniu się opartym na zjawiskach

Ten artykuł wprowadzi Cię w ważne aspekty tematu i dostarczy przydatnych rekomendacji. Omówimy kluczowe punkty, które pomogą Ci lepiej zrozumieć temat. Dowiedz się, jak skutecznie zastosować zdobytą wiedzę w praktyce i uniknąć typowych błędów. Czytaj dalej, aby poszerzyć swoje horyzonty i pogłębić zrozumienie tego tematu.

• Czym jest „zjawisko” i dlaczego powinno być bliskie doświadczeniom uczniów;
• Czym różni się uczenie się oparte na zjawiskach od uczenia tradycyjnego i dlaczego jest podobne do konstruktywizmu;
• Jak uczenie się oparte na zjawiskach rozwija przedsiębiorców;
• Jak to podejście jest stosowane w Finlandii i Rosji, jakie są jego zarzuty i dlaczego jest trudne w stosowaniu przez nauczycieli.

Czym jest uczenie się oparte na zjawiskach?

Uczenie się oparte na zjawiskach to metodologia opracowana w Finlandii. Koncepcja ta ma na celu badanie rzeczywistych zjawisk, a nie abstrakcyjnych teorii. W centrum tego podejścia znajduje się uczeń, który najpierw formułuje pytania dotyczące zjawiska, które go interesuje, a następnie samodzielnie je bada, stosując wiedzę z różnych dziedzin. Takie podejście sprzyja krytycznemu myśleniu i rozwija umiejętności interdyscyplinarne, czyniąc naukę bardziej angażującą i istotną. Nauka oparta na zjawiskach pomaga uczniom rozwinąć głębsze zrozumienie otaczającego ich świata i zastosować zdobytą wiedzę w praktyce. Uczeń może być zaintrygowany fenomenem kawy, który rodzi wiele pytań. Dlaczego kawa jest ulubionym napojem niemal wszystkich na świecie? Jaka jest jej historia i kto ją odkrył? Jakie są główne różnice między latte a cappuccino? Wraz z pogłębianiem tematu pojawiają się głębsze pytania: jak długo praca niewolnicza była wykorzystywana do produkcji kawy i dlaczego Kolumbia, jeden z największych producentów kawy na świecie, importuje ten produkt z Peru i Ekwadoru na rynek krajowy? Badanie fenomenu kawy wymaga wiedzy z różnych dziedzin: historii, geografii, nauk społecznych, a być może także języków obcych. To sprawia, że ​​badania nad kawą są nie tylko fascynujące, ale także wieloaspektowe, pozwalając na lepsze zrozumienie kulturowych i ekonomicznych aspektów związanych z tym popularnym napojem.

Fenomen to rzeczywiste zjawisko, które można postrzegać z wielu perspektyw. To nie tylko coś niezwykłego, ale obiekt wykraczający poza zakres jednego przedmiotu szkolnego i wymagający interdyscyplinarnego podejścia do badania. Kirill Prudnikov, starszy producent w dziale biznesu i technologii edukacyjnych w Skillbox oraz doświadczony nauczyciel, który wygrał konkurs „Jestem i-Nauczycielem”, dzieli się swoimi przemyśleniami na temat uczenia się opartego na zjawiskach. Odbył również staż w Finlandii, gdzie dogłębnie zgłębił to podejście. Uczenie się oparte na zjawiskach otwiera przed uczniami nowe horyzonty, pozwalając im integrować wiedzę z różnych dziedzin i rozwijać krytyczne myślenie.

Zjawisko, które dziecko może obserwować, powinno znajdować się w jego strefie najbliższego rozwoju, czyli być związane z jego osobistym doświadczeniem. Koncepcja ta, zaproponowana przez Lwa Siemionowicza Wygotskiego, podkreśla znaczenie odpowiednich materiałów edukacyjnych dla zrozumienia przez dziecko otaczającego je świata. Obserwowanie zjawisk, które są dla dziecka zrozumiałe i znane, sprzyja głębszemu uczeniu się i rozwojowi jego myślenia. Ważne jest, aby proces edukacyjny opierał się na przykładach, które są przystępne i interesujące dla ucznia, co z kolei sprzyja jego aktywnemu uczestnictwu w nauce i rozwijaniu umiejętności krytycznego myślenia.

Następnie następuje problematyzacja: uczeń, wspólnie z nauczycielem, formułuje pytania, na które nie ma jednoznacznych odpowiedzi. Na podstawie tych pytań opracowuje projekt mający na celu rozwiązanie zidentyfikowanego problemu przy użyciu wartościowego produktu. Takie podejście nie tylko rozwija krytyczne myślenie, ale także sprzyja praktycznemu zastosowaniu wiedzy, co jest ważnym aspektem procesu edukacyjnego.

Problem nie powinien być narzucany dziecku. Ważne jest stworzenie warunków, w których uczeń może samodzielnie zidentyfikować, zrozumieć i zaakceptować ten problem. Pomoże to rozwinąć krytyczne myślenie i zdolność do samoanalizy.

Kto wynalazł uczenie się oparte na zjawiskach?

Autorką koncepcji uczenia się opartego na zjawiskach jest Kirsti Lonka, profesor psychologii edukacyjnej na Uniwersytecie Helsińskim. Dzieli się ona swoimi doświadczeniami, zauważając, że nie była zbyt pilna w szkole, ponieważ szybko się nudziła. To zainspirowało ją do opracowania formatu nauczania, który angażowałby dzieci i przynosił radość z procesu uczenia się. Koncepcja oparta na zjawiskach ma na celu stworzenie bardziej interaktywnego i motywującego środowiska edukacyjnego, które promuje głębokie zrozumienie i zainteresowanie procesem uczenia się. Takie podejście pomaga rozwijać krytyczne myślenie i kreatywność u uczniów, czyniąc naukę bardziej angażującą i skuteczną. Kirsti Lonka mówi, że nazwa podejścia jest grą słów. Książka o jej praktyce nosi tytuł „Fenomenalna nauka z Finlandii”. Tytuł ten odzwierciedla zarówno naukę opartą na zjawiskach, jak i jej wyjątkowość oraz wybitne rezultaty. Jednak dla autorki głównym celem edukacji nie jest zapewnienie dzieciom rozrywki, lecz pomoc w czerpaniu radości z procesu nauki i rozwijaniu wewnętrznej motywacji do nauki. Fiński system edukacji jest uznawany za jeden z najlepszych na świecie i konsekwentnie zajmuje wysokie miejsca w rankingach PISA. W tym kraju dzień szkolny jest krótki, a wakacje długie. Uczniowie otrzymują minimalną ilość prac domowych, a standaryzowane testy praktycznie nie istnieją. Od 2016 roku fińskie szkoły wdrożyły program nauczania oparty na zjawiskach, który pozwala uczniom głębiej zrozumieć materiał, którego się uczą, i rozwijać krytyczne myślenie. Fiński model edukacji kładzie nacisk na indywidualne podejście do każdego ucznia, co przyczynia się do stworzenia komfortowego i efektywnego środowiska nauki.

Uczniowie w wieku od 7 do 16 lat są zobowiązani do corocznego zapisania się na co najmniej jeden moduł opracowany zgodnie z zasadami nauczania zorientowanego na zjawiska. Jednocześnie tradycyjne nauczanie przedmiotowe nadal istnieje. Kirył Prudnikow zauważa, że ​​całkowite zbudowanie programu nauczania opartego na nauczaniu zorientowanym na zjawiska jest złożonym zadaniem. Niemniej jednak, wdrożenie takich modułów sprzyja głębszemu zrozumieniu materiału dydaktycznego i rozwija krytyczne myślenie u uczniów.

Czym nauczanie zorientowane na zjawiska różni się od innych podejść

Nauczanie zorientowane na zjawiska różni się od podejścia tradycyjnego pod kilkoma kluczowymi względami. W nauczaniu zorientowanym na zjawiska nacisk kładzie się na badanie rzeczywistych zjawisk i procesów, co przyczynia się do głębszego zrozumienia przedmiotu. Zamiast zapamiętywania pojęć teoretycznych, uczniowie angażują się w aktywne uczenie się, analizując i interpretując zjawiska. Rozwija to krytyczne myślenie i umiejętności praktycznego zastosowania. Tradycyjne nauczanie natomiast często koncentruje się na przekazywaniu informacji od nauczyciela do ucznia, co może prowadzić do powierzchownego uczenia się. Podejście zorientowane na zjawiska sprzyja lepszemu przyswajaniu wiedzy i jej zastosowaniu w sytuacjach życiowych. Osoby zaznajomione z uczeniem się opartym na projektach i problemach mogą uznać uczenie się fenomenologiczne za podobne. Choć łączy je wiele podobieństw, istnieją również istotne różnice. Najważniejszą różnicą jest to, że w fińskim systemie nauczania studenci są zachęcani do badania przedmiotu badań przez pryzmat różnych dyscyplin naukowych. To wieloaspektowe podejście pozwala na głębsze zrozumienie zjawiska, rozwija krytyczne myślenie i ułatwia integrację wiedzy z różnych dziedzin. Ta metoda nauczania pomaga studentom nie tylko opanować materiał, ale także zastosować go w praktyce, czyniąc proces uczenia się bardziej efektywnym i wartościowym. Kirill Prudnikov zauważa, że ​​studiowanie Morza Bałtyckiego jest ważnym procesem edukacyjnym, co jest oczywiste dla studentów z Helsinek. Problemy, z którymi mogą się spotkać studenci, to zanieczyszczenie wody. Studenci mogą pytać: „Dlaczego Morze Bałtyckie jest tak zanieczyszczone?”. Odpowiedź na to pytanie wymaga wykorzystania wiedzy z różnych dziedzin, takich jak chemia, biologia i ekologia, a także nauk humanistycznych. Można na przykład przeanalizować historyczne przyczyny zanieczyszczenia Morza Bałtyckiego lub rozważyć decyzje polityczne w krajach nadmorskich, które mogą pomóc w rozwiązaniu problemu. Kluczowym elementem tego podejścia jest interdyscyplinarność. Uczenie się oparte na problemach i projektach jest płynnie zintegrowane z uczeniem się opartym na zjawiskach. Z jednej strony uczniowie rozwiązują rzeczywiste problemy, jak w przypadku uczenia się opartego na problemie, a z drugiej strony wyniki ich badań stają się wartościowymi produktami, jak w przypadku uczenia się opartego na projektach. Takie podejście pozwala na głębsze zrozumienie złożonych problemów środowiskowych i sprzyja rozwojowi krytycznego myślenia u uczniów.

Uczenie się zorientowane na zjawiska opiera się na zasadach konstruktywistycznej filozofii edukacyjnej. W przeciwieństwie do podejścia tradycyjnego, w którym uczniowie biernie postrzegają informacje, konstruktywizm kładzie nacisk na aktywny udział ucznia w procesie zdobywania wiedzy. Uczniowie nie otrzymują jedynie gotowych informacji, lecz kształtują swoją wiedzę w oparciu o osobiste doświadczenia i interakcję z otaczającym światem. To podejście promuje głębokie zrozumienie materiału i rozwój krytycznego myślenia, co sprawia, że ​​uczenie się zorientowane na zjawiska jest istotne i skuteczne we współczesnych systemach edukacyjnych.

W uczeniu się zorientowanym na zjawiska, podobnie jak w konstruktywizmie, nacisk kładzie się nie na bezpośrednie instruowanie uczniów, jak rozwiązywać problemy, lecz na prowadzenie ich przez proces znajdowania rozwiązań. Uczniowie otrzymują fragmenty informacji z różnych dyscyplin akademickich, co pomaga im rozwijać własne projekty. W rezultacie tego procesu w umyśle ucznia kształtuje się stabilna i ustrukturyzowana wiedza.

Uczenie się zorientowane na zjawiska, podobnie jak podejście konstruktywistyczne, tworzy unikalne środowisko edukacyjne. Środowisko to zachęca uczniów do działania i współpracy z innymi. W rezultacie proces edukacyjny staje się bardziej interaktywny i efektywny, co sprzyja pogłębionej wiedzy i rozwojowi umiejętności pracy zespołowej.

Uczenie się zorientowane na zjawiska jako kultywowanie cech przedsiębiorczych

Kirill Prudnikov podkreśla znaczenie uczenia się opartego na zjawiskach, kładąc nacisk na rozwój umiejętności przedsiębiorczych u uczniów. W ramach tego podejścia dzieci nie tylko opanowują podstawy finansów, ale także uczą się aktywnie rozwiązywać sytuacje problemowe. Rozwija to ich zdolność do krytycznego myślenia i podejmowania inicjatywy, co jest kluczowym aspektem nowoczesnej edukacji.

Prawdziwa przedsiębiorczość to proaktywne działanie ukierunkowane na rozwiązywanie konkretnych problemów, twierdzi ekspert. Analizując sukcesy przedsiębiorców, można zauważyć, że ich produkty są zawsze skoncentrowane na rozwiązywaniu bieżących problemów. Takie podejście kształtuje charakter ludzi, którzy potrafią wykazywać inicjatywę, dostrzegać istniejące trudności i nie bać się ich. Zamiast strachu, szukają rozwiązań, wykorzystując swoje produkty i usługi.

Jak wykorzystuje się uczenie się oparte na zjawiskach

Fińska firma edukacyjna Valamis przedstawiła kompleksowy przewodnik po uczeniu się opartym na zjawiskach. W przewodniku autorzy podkreślają kluczowe etapy stosowania tej metody, umożliwiając głębsze zrozumienie jej zasad i praktyczne zastosowanie. Uczenie się oparte na zjawiskach kładzie nacisk na zjawiska i sytuacje ze świata rzeczywistego, co sprzyja skuteczniejszemu przyswajaniu wiedzy i rozwijaniu krytycznego myślenia u uczniów. Zastosowanie tej metody pozwala na stworzenie uczniom warunków do aktywnego uczestnictwa w procesie edukacyjnym, co zwiększa ich motywację i zaangażowanie.

• Uczniowie zadają pytania odnoszące się do życia realnego i odzwierciedlające ich osobiste zainteresowania.
• Uczniowie prowadzą badania, aby znaleźć odpowiedzi na swoje pytania, zgłębiając temat z różnych perspektyw.
• Nauczyciele pełnią rolę facylitatorów, pomagając uczniom opanować koncepcje i umiejętności niezbędne do rozwiązania problemu.
• Uczniowie prezentują swoje rozwiązanie w wybranej przez siebie formie.

Kirsti Lonka, autorka podejścia zorientowanego na zjawiska, podkreśla: „To sposób myślenia, a nie metoda”. W tym względzie nie ma konkretnych instrukcji dotyczących stosowania uczenia się zorientowanego na zjawiska. Nawet w Finlandii, gdzie to podejście jest aktywnie stosowane, pojawiają się trudności. Uczenie się zorientowane na zjawiska wymaga elastyczności i adaptacji ze strony nauczycieli i uczniów, co sprawia, że ​​jego zastosowanie jest trudne, ale jednocześnie obiecujące. Takie podejście sprzyja rozwojowi krytycznego myślenia i umiejętności analizowania rzeczywistych problemów, co jest ważną umiejętnością we współczesnym świecie.

Fińscy nauczyciele szkół podstawowych, mając możliwość nauczania 13 różnych przedmiotów, z łatwością organizują lekcje interdyscyplinarne. Trudności pojawiają się jednak w przypadku uczniów klas 7–9. Aby skutecznie prowadzić lekcje interdyscyplinarne, konieczne jest przekonanie nauczycieli różnych przedmiotów do współpracy. W większości przypadków brakuje im umiejętności współpracy, co utrudnia wdrożenie tej praktyki w szkole średniej. Dlatego ważne jest, aby nauczyciele przeszli szkolenia mające na celu rozwijanie umiejętności współpracy. Pomoże to stworzyć bardziej efektywne środowisko edukacyjne, sprzyjające integracji wiedzy i umiejętności uczniów.

W Rosji, według Kiryła Prudnikowa, uczenie się zorientowane na zjawiska jest stosowane głównie w zaawansowanych instytucjach edukacyjnych. Na przykład, pracując w Petersburgu w Szkole im. A. M. Gorczakowa, opracowaliśmy projekty oparte na zjawiskach. Nauczyciele, którzy w 2019 roku zostali laureatami konkursu „Jestem i-Nauczycielem”, zapoznali się z tą koncepcją i aktywnie ją wdrażają w procesie edukacyjnym. Są oni prawdziwymi propagatorami i propagatorami nauczania zorientowanego na zjawiska w Rosji, wspierając jego upowszechnianie i wdrażanie w innych szkołach.

Dlaczego uczenie się oparte na zjawiskach jest krytykowane

Jussi Tanjuanpää, nauczyciel fizyki z fińskiej gminy Lieto, uważa, że ​​uczenie się oparte na zjawiskach nie zapewnia dzieciom niezbędnej podstawowej wiedzy z przedmiotów akademickich i nie sprzyja pogłębionej nauce. Jego zdaniem takie podejście do nauczania może pogłębić przepaść między uczniami o różnym poziomie zdolności, co negatywnie wpływa na cały proces edukacyjny.

Ta metoda jest skutecznie stosowana w przypadku zmotywowanych uczniów, którzy zdają sobie sprawę, jaką wiedzę można zdobyć poprzez eksperymentowanie. Daje ona możliwość uczenia się we własnym tempie i podejmowania kroków naprzód, gdy są na to gotowi. Jednak to podejście nie jest odpowiednie dla dzieci, które nie potrafią samodzielnie opanować materiału i potrzebują większego wsparcia. Rosnąca przepaść między uczniami uzdolnionymi a mniej przygotowanymi budzi obawy, ponieważ sytuacja może się pogorszyć.

Jedną z głównych wad tego podejścia jest jego ograniczona skuteczność w osiąganiu konkretnych celów. W uczeniu się opartym na zjawiskach cele są formułowane w drodze badań, co może komplikować planowanie procesu edukacyjnego. Co więcej, podejście to może być nieodpowiednie w instytucjach edukacyjnych, w których nacisk kładzie się na konkurencyjność i osiągnięcia uczniów. Kirył Prudnikow zauważa, że ​​to podejście ma wyraźną wadę: wymaga znacznych nakładów ze strony nauczyciela. Nie zawsze gwarantuje ono jednoznaczne rezultaty nauczania. Zmiany będą najprawdopodobniej dotyczyć rozwoju osobistego ucznia, a nie jego wiedzy przedmiotowej. Podkreśla to wagę równoważenia rozwoju osobistego i przyswajania materiału dydaktycznego w procesie edukacyjnym. Ekspert ostrzega przed możliwymi trudnościami w tworzeniu harmonogramu w ramach uczenia się opartego na zjawiskach. Niektóre lekcje mogą wymagać przełożenia, a inne odwołania. Główną wadą tego podejścia jest brak struktury. W tradycyjnym nauczaniu harmonogram wygląda znajomo: „matematyka od dziewiątej do dziesiątej, potem język rosyjski”. W uczeniu się opartym na zjawiskach struktura jest obecna, ale mniej oczywista. Może to stanowić wyzwanie dla osób, które dopiero zaczynają przygodę z tym formatem.

Według Prudnikova istotną wadą tego podejścia jest trudność we współpracy między nauczycielami. Podkreśla on, że brak rozwiniętych powiązań horyzontalnych w szkołach może prowadzić do nieefektywnego procesu edukacyjnego. Prudnikov zauważa jednak, że może to być również punkt rozwoju. Wdrażanie złożonych programów edukacyjnych może przyczynić się do poprawy interakcji między nauczycielami. Będą oni lepiej poinformowani o tym, co dzieje się na lekcjach, co pozwoli im na synchronizację działań. John Hattie, badając czynniki wpływające na uczenie się, uznał interakcję nauczycieli za jeden z najważniejszych aspektów skutecznej edukacji. Budowanie efektywnej współpracy między nauczycielami może być kluczem do poprawy jakości nauczania i rozwoju środowiska edukacyjnego.

Uczenie się zorientowane na zjawiska, pomimo swoich wad, nadal przyciąga uwagę społeczności międzynarodowej ze względu na swoją udaną implementację. To podejście ma wszelkie szanse na znalezienie trwałego miejsca w programach edukacyjnych, ponieważ odpowiada złożoności współczesnego świata. Uczenie się zorientowane na zjawiska sprzyja głębokiemu zrozumieniu zjawisk i procesów, co jest niezbędne w przygotowaniu uczniów do wyzwań, z którymi mogą się zmierzyć w przyszłości. Kirsti Lonka argumentuje, że jednym z największych błędów w edukacji jest przekonywanie dzieci, że świat jest prosty i że poznanie pewnych faktów przygotuje je na wszystko. Podczas gdy szkoły dzielą wiedzę na różne dyscypliny, profesor podkreśla, że ​​nasze myślenie jest bardziej holistyczne i wzajemnie powiązane. Tylko takie zintegrowane uczenie się może przygotować dzieci do zrozumienia złożonych problemów stojących przed ludzkością, w tym kryzysów migracyjnych i rozpowszechniania informacji w erze postprawdy. Edukacja powinna być ukierunkowana na rozwijanie krytycznego myślenia i umiejętności analizowania złożonych sytuacji, co pomoże młodszemu pokoleniu skutecznie radzić sobie z wyzwaniami współczesnego świata.

Czytaj także:

• Dlaczego obserwacje i eksperymenty są ważniejsze niż podręczniki i testy
• „W prawdziwej grze nie ma błędów”: wywiad z ekspertem w dziedzinie pedagogiki gier
• Czy to prawda, że ​​nauka przez działanie jest lepsza od jakiejkolwiek teorii?
• Konstruktywizm w edukacji: dlaczego to podejście nie stało się powszechne