Czym jest recesja w najprostszym ujęciu?

Spis treści:

• Czym jest recesja
• Przykłady recesji na świecie i na Białorusi
• Jakie są rodzaje recesji
• Jak zrozumieć, że nadeszła recesja: jakie są oznaki, po których ją rozpoznaje
• Dlaczego dochodzi do recesji
• Jak państwo walczy z recesją
• Najważniejsze informacje o recesji w 5 punktach

Czym jest recesja

Recesja (dołek) to okres spadku wzrostu gospodarczego trwający sześć miesięcy lub dłużej. W tym czasie spada tempo produkcji, konsumpcji i inwestycji, a bezrobocie rośnie. Recesja może trwać kilka miesięcy lub lat, aż gospodarka się odbuduje.
Recesje są normalne dla gospodarki. Mogą się one zdarzać wielokrotnie w ciągu istnienia kraju. Wyjaśnia to cykliczna natura gospodarki – po każdym wzroście następuje spadek i dno (recesja), i odwrotnie, po każdym spadku gospodarka znów rośnie.

Przykłady recesji na świecie i na Białorusi

Wszystkie kraje na świecie zmagały się z recesją. Opowiemy o dwóch recesjach – globalnej i białoruskiej.
Recesja na świecie. Ta recesja jest również nazywana Wielką Recesją. Miała miejsce w latach 2007–2009. Wówczas spadek wzrostu gospodarczego dotknął wszystkie kraje świata, w tym Unię Europejską, Amerykę, Rosję i Chiny. Globalny PKB spadł od trzeciego kwartału 2008 r. do pierwszego kwartału 2009 r.
Gospodarka białoruska weszła w okres wyraźnej recesji, który rozpoczął się w 2022 r., co potwierdzają oficjalne statystyki Biełstatu. Do końca 2022 r. realny PKB kraju skurczył się o 4,7%, kontynuując spadek w 2023 r. (-1,5%). Najgłębszy spadek odnotowano w czwartym kwartale 2023 r. (-2,9% w porównaniu z analogicznym okresem 2022 r.).

Jakie są rodzaje recesji?

Recesje dzielimy na V-kształtne, U-kształtne, W-kształtne i L-kształtne. Różnią się one szybkością spadku i odbudowy gospodarki.
Recesja w kształcie litery V to gwałtowny spadek i szybka odbudowa PKB. Występuje ona podczas istotnych wydarzeń, które nie mają długoterminowych konsekwencji. Na przykład tak było podczas recesji w latach 2008-2009. Na tle globalnego kryzysu PKB na świecie gwałtownie spadło, a następnie równie szybko odzyskało swoje poprzednie wartości.
Recesja w kształcie litery U to gwałtowny spadek PKB, długi okres pozostawania w stanie niskiego poziomu, a następnie gwałtowne ożywienie. Może ona trwać rok lub dwa. Tak było na przykład w Stanach Zjednoczonych: recesja rozpoczęła się w 1990 roku i trwała do 1992 roku, a gospodarka kraju nie mogła się odrodzić aż do 1993 roku.
Recesja w kształcie litery W to gwałtowny spadek i ożywienie, po którym następuje kolejny gwałtowny spadek i ożywienie PKB. Ostatnia recesja w kształcie litery W w Stanach Zjednoczonych miała miejsce w 1980 roku i trwała do końca 1892 roku.
Recesja w kształcie litery L to gwałtowny spadek i długotrwała odbudowa PKB. To najbardziej negatywny scenariusz dla państwa, firm i ludności. Uderzającym przykładem takiej recesji jest Wielki Kryzys, który rozpoczął się w Stanach Zjednoczonych w 1929 roku i trwał do 1933 roku.

Jak zrozumieć, że nadeszła recesja: jakie są oznaki jej wystąpienia

Ekonomiści stosują dwa sposoby definiowania recesji.
Najprostszym sposobem jest ocena zmiany PKB. Spadek PKB przez dwa lub więcej kolejnych kwartałów wskazuje na spowolnienie gospodarcze. Większość recesji spełnia tę definicję. Tak było na przykład w przypadku globalnej recesji i recesji na Białorusi w latach 2022–2024, o których mówiliśmy powyżej.
Jednak ta metoda jest niedoskonała. Historycznie zdarzały się przypadki, w których recesje przebiegały z krótszymi okresami spadku PKB. Na przykład w latach 2020 i 2021 spadek PKB trwał tylko trzy miesiące. Jednakże amerykańskie Narodowe Biuro Badań Ekonomicznych uznało, że w tych okresach występowała recesja.
Dlatego przy określaniu recesji, oprócz PKB, często ocenia się inne wskaźniki:

• wolumen kredytów i konsumpcji;
• inflację;
• bezrobocie i dochody.

Jeśli wolumen kredytów i konsumpcji spada, inflacja spada, bezrobocie rośnie, a dochody ludzi maleją, co wskazuje na recesję.

Dlaczego dochodzi do recesji

Wśród ekonomistów nie ma konsensusu co do przyczyn recesji. Wymienimy trzy powody najczęściej wymieniane w podręcznikach ekonomii.
Czynniki zewnętrzne – pandemie, wojny, sankcje, kryzysy globalne itd. Na przykład pandemia wywołała globalną recesję na całym świecie. Z powodu zakłóceń w łańcuchach dostaw, zmniejszonej produkcji i rosnącego bezrobocia globalny PKB spadł o 4,3% w 2020 roku.

Przegrzana gospodarka oznacza zwiększony popyt i niskie bezrobocie. Gdy popyt na towary i usługi jest wysoki, firmy zatrudniają więcej osób, aby produkować więcej. Aby przyciągnąć więcej pracowników, firmy podnoszą płace, co jeszcze bardziej napędza konsumpcję. W końcu, gdy ludzie mają dużo pieniędzy, wydają więcej na zakupy. Z tego powodu towary drożeją, co powoduje wzrost inflacji.
W rezultacie rząd interweniuje: następnie popyt i inflacja spadają, produkcja zwalnia, a gospodarka wchodzi w recesję. Poniżej wyjaśnimy, dlaczego tak się dzieje.
Bańki spekulacyjne to wzrost ceny aktywów spowodowany nieuzasadnionym popytem. Bańki spekulacyjne mogą być również nazywane bańkami cenowymi lub bańkami finansowymi. Bańka spekulacyjna powstaje, gdy cena aktywa gwałtownie rośnie wyłącznie z powodu zwiększonego popytu, podczas gdy cena bazowa aktywa jest znacznie niższa od jego rzeczywistej wartości.
Prędzej czy później popyt na takie aktywa spada, a wraz z nim ich cena. Zazwyczaj dzieje się to gwałtownie. Na przykład bańka spekulacyjna spowodowała recesję w USA w 2008 roku, kiedy ceny nieruchomości bezpodstawnie wzrosły, a banki udzielały kredytów hipotecznych bez potwierdzenia wypłacalności klientów.
Z tego powodu w 2008 roku utworzyła się bańka spekulacyjna: ceny mieszkań były bezpodstawnie wysokie, a wolumen zadłużenia hipotecznego bardzo wysoki. Banki zaczęły masowo wyprzedawać przejęte mieszkania i domy, co doprowadziło do spadku cen nieruchomości. W rezultacie wartość zabezpieczenia nie pokryła zobowiązań hipotecznych, co doprowadziło do dużej liczby bankructw inwestorów i banków, a w konsekwencji do kryzysu i recesji.

Jak państwo walczy z recesją

Państwa wszystkich krajów starają się wydłużyć fazę ożywienia gospodarczego i skrócić fazę recesji. Aby jak najszybciej zakończyć recesję, rząd stosuje politykę fiskalną, a bank centralny – politykę pieniężną.
Polityka fiskalna jest instrumentem państwowej regulacji gospodarki. Rząd wprowadza zmiany w systemie podatkowym i wydatkach publicznych, aby osiągnąć cele makroekonomiczne. W przypadku recesji państwo może na przykład wprowadzić ulgi podatkowe dla firm z sektorów gospodarki, które najbardziej ucierpiały, aby przywrócić produkcję.
Polityka pieniężna to zestaw rządowych środków służących zarządzaniu przepływami pieniężnymi. Głównym instrumentem polityki pieniężnej jest stopa bazowa. Za jej pomocą bank centralny może na przykład regulować inflację. W przypadku recesji bank centralny obniża stopę bazową, aby zachęcić ludzi do zaciągania pożyczek i kupowania większej ilości towarów.

Najważniejsze informacje o recesji w 5 punktach

• Recesja to spadek koniunktury gospodarczej trwający dwa kolejne kwartały. Zazwyczaj recesję definiuje się na podstawie PKB – jeśli tempo wzrostu PKB spada przez kilka miesięcy, możemy mówić o recesji.
• Recesje są normalne dla gospodarki. Po każdym wzroście następuje recesja, a po każdej recesji następuje wzrost. Dlatego nie ma powodu, by obawiać się recesji.
• Recesje mogą być krótkie lub długotrwałe. Mogą trwać kilka miesięcy lub kilka lat.
• Głównymi oznakami recesji są niski popyt, wysokie bezrobocie i niska inflacja. Ludzie nie mają pieniędzy na zakupy, więc starają się oszczędzać kapitał.
• Rząd stara się przyspieszyć zakończenie recesji. Na przykład zapewnia ulgi podatkowe dla firm i obniża podstawową stopę procentową, aby zwiększyć dostępność pożyczek.