Wartość sentymentalna: analiza delikatności punkrocka

Spis treści:

Film „Sentimental Value”, zwycięzca Festiwalu Filmowego w Cannes w 2025 roku, właśnie wchodzi do kin. To dwugodzinny dramat liryczny, w którym nie ma postaci negatywnych. Klara Khomenko, która widziała film, będzie go wspierać na zbliżającej się gali rozdania Oscarów i dzieli się swoimi wrażeniami na temat tego, dlaczego ten film porywa widza i nie pozwala mu się oderwać.

Nora, grana przez Renate Reinsve, ma wybitny talent aktorski i osiągnęła znaczący sukces w swojej karierze. Jej młodsza siostra, Agnes, grana przez Ingę Ybsdotter Lilleås, jest troskliwą żoną i kochającą matką. Ich ojciec, znany reżyser Gustav Borg, grany przez Stellana Skarsgårda, porzucił rodzinę wiele lat temu. W dniu pogrzebu byłej żony ponownie pojawia się w życiu córek, a Nora ma nadzieję, że przybył ze szczerymi przeprosinami. Zamiast przeprosin, Gustav zaprasza Norę do przeczytania jego nowego scenariusza i zagrania głównej roli w nadchodzącym filmie. Dziewczyna jednak odmawia, więc reżyser postanawia zaproponować rolę hollywoodzkiej aktorce Rachel Kemp, granej przez Elle Fanning. Gustav planuje nakręcić film w domu, w którym kiedyś mieszkały trzy pokolenia jego rodziny, w tym porzucone córki.

W młodości Joachim Trier, reżyser filmu „Sentimental Value”, próbował swoich sił jako perkusista, ale był tak nieudolny, że ostatecznie został wyrzucony z zespołu. To naprawdę znaczące, biorąc pod uwagę, że zespół grał punk rocka. W rezultacie Trier wybrał inną drogę, aby wyrazić swój protest przeciwko społeczeństwu: zaczął kręcić filmy bez złych postaci. Czułość stała się jego nową formą punka.

„Nie mogę skupić się na antagonistach, mimo że jest to obecnie temat numer jeden na świecie. Nie interesuje mnie to. Znacznie bardziej fascynuje mnie zgłębianie zawiłości tego, dlaczego ludzie są w stanie ranić i rozczarowywać się nawzajem” – Trier podzielił się swoimi przemyśleniami po pokazie filmu „Wartość sentymentalna” na Festiwalu Filmowym w Cannes, gdzie film został przyjęty gromkimi brawami trwającymi 19 minut.

Film zdobył Złotą Palmę, a Norweska Akademia Filmowa uznała go za kandydata do nagrody dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego. Co więcej, obsada została uznana za najlepszą na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Palm Springs. Nasuwa się pytanie: czy rosyjska publiczność powinna poświęcić na ten film ponad dwie godziny, nie wspominając o kosztach finansowych? Naszym zdaniem odpowiedź brzmi: tak. Poza walorami artystycznymi, „Sentimental Value” posiada rzadką cechę we współczesnym kinie – szczerą miłość reżysera i scenarzysty do ludzkości. W przeciwieństwie do współczesnych trendów, Trier stworzył film, w którym rzeczywistość okazuje się znacznie bardziej pozytywna, niż mogłoby się wydawać widzom. Siostry Borg nie kłócą się o doświadczenia z dzieciństwa – wręcz przeciwnie, wspierają się nawzajem w ich pokonywaniu. Gwiazda Hollywood nie jest oszustką – jest autentyczna, utalentowana i szczerze troszczy się o otaczających ją ludzi. Gustav, który początkowo jawi się jako toksyczny potwór, ostatecznie okazuje się człowiekiem zdolnym do głębokiej miłości. Jednak sposób, w jaki wyraża swoje uczucia, pozostaje niezrozumiały dla większości, z wyjątkiem Nory: najstarszej córki, która pod wieloma względami przypomina ojca, odziedziczyła nie tylko jego talent, ale także traumy z czasów II wojny światowej.

Ta część narracji jest szczególnie ważna dla Trewiru, ponieważ losy rodziny Borgów w wielu aspektach Nawiązuje do jego osobistej historii. Dziadek reżysera został pojmany podczas wojny i spędził kilka lat w obozie nazistowskim. To doświadczenie odcisnęło głębokie piętno na jego relacjach z innymi: człowiek, który już wcześniej wychowywał się w atmosferze emocjonalnej powściągliwości, miał ogromne trudności z otwartym wyrażaniem miłości do dzieci.

Bohater, grany przez Stellana Skarsgårda, również ma trudności z wyrażaniem swoich uczuć i musi znaleźć alternatywne sposoby na przezwyciężenie milczenia. Scenariusz, który tworzy dla swojej córki, jest jednocześnie deklaracją miłości i prośbą o przebaczenie – czymś, za czym Nora tak bardzo tęskni, ale czego nie potrafi rozpoznać. Zniknięcie ojca uczyniło ją nieczułą na jego próby nawiązania kontaktu, jednocześnie pozbawiając ją możliwości wyrażenia własnych doświadczeń. Nora może wyrażać swoje emocje tylko na scenie, co prowadzi do jednego z najmocniejszych momentów filmu. Tylko istota zdolna mówić jak człowiek może wyciągnąć ich z tego zamieszania. To, czy będzie to możliwe, jest główną intrygą, która przykuwa uwagę widza. Można śmiało powiedzieć, że Trier stworzył spokojną opowieść detektywistyczną, której akcja rozgrywa się w realiach życia codziennego, bez morderstw i antagonistów. To kryminał przebrany za „film o kinie”, a jednocześnie opowieść o starym domu, w którym wkrótce zamiast mieszkań będą się odbywać gry.

Dom w tym kontekście nie jest tylko miejscem zamieszkania, ale pełnoprawnym bohaterem i kluczowym symbolem, ucieleśniającym tę właśnie „wartość sentymentalną”, przekazywaną z pokolenia na pokolenie, niosącą zarówno miłość, jak i ból.

Dwupiętrowy drewniany budynek, początkowo pomalowany na kolor zaschniętej krwi, a później pobielony, ma nawet unikalną ścieżkę dźwiękową. Kompozytorka Hania Rani uchwyciła naturalny pogłos w jego ścianach, przekształcając echo kroków i odgłos pustych pomieszczeń w kluczowy element ścieżki dźwiękowej filmu.

Tworzy to niemal namacalne poczucie przestrzeni: gdy Nora przemieszcza się po domu, słyszymy nie tylko odgłos jej kroków, ale także sposób, w jaki budynek reaguje na jej obecność – wita ją, pamięta o niej, a czasem się wycofuje. Dom jawi się jako żywe archiwum, w którym przeplatają się wspomnienia rozmów, śmiechu, łez i ciszy.

W ostatnich ujęciach filmu widz uświadamia sobie, że dom może budzić te same emocje, co żywa istota. To właśnie ta świadomość jest głównym powodem, dla którego „Sentimental Value” trafił do kin. Joachim Trier, jednocześnie nieudolny perkusista i prawdziwy punk, nawiązuje tak głęboką więź ze swoimi bohaterami, że widzowie żałują nawet losu domu. W świecie pogrążonym w konflikcie daje nam możliwość przekonania się, że miłość jest prawdziwa, wielowymiarowa i można ją wyrazić na wiele sposobów. Co więcej, poszukiwanie złoczyńców nie zawsze jest uzasadnione, nawet na ekranie. To znaczące osiągnięcie, zwłaszcza biorąc pod uwagę obecny stan umysłu i branży filmowej.

Dodatkowe informacje o nowościach kinowych:

• Przerażający „The Entity”: thriller o doświadczeniu straty
• „Gdybym miał szansę, kopnąłbym cię”: Mamo, wsadź mnie z powrotem do łona matki.
• „Nowa fala”: spojrzenie na francuskie kino przez pryzmat amerykańskiej perspektywy.
• Walka trwa: w kinach pojawia się nowy film Paula Thomasa Andersona „Battle After Battle”.