Wkład Bauhausu w świat i jego znaczenie dla nas

Spis treści:

• Krzesło Wasilij
• Nowa typografia
• Meble łatwe w montażu i kompaktowe w przechowywaniu
• Ugruntowany ideał: funkcjonalność w minimalizmie
• Kobieta projektantka
• Nowoczesne rozwiązania architektoniczne dla potrzeb klasy robotniczej
• Wielcy mistrzowie architektury XX wieku: Gropius, Breuer i Mies van der Rohe
• Projekt Edukacja

W 2023 roku świat designu świętuje ważny kamień milowy: setną rocznicę przeprowadzki Bauhausu do Dessau. Ta rocznica to coś więcej niż tylko kamień milowy; to okazja, by spojrzeć wstecz na okres, który radykalnie zmienił historię nowoczesnego designu.

W Dessau szkoła odnalazła swoją prawdziwą tożsamość, a także swój unikalny styl i brzmienie. To tutaj Gropius wzniósł budynek symbolizujący nowe podejście do myślenia i to tutaj rozwinęły się fundamentalne zasady, które nadal leżą u podstaw edukacji projektowej.

Jaka jest rola Bauhausu w historii? Odpowiedź na to pytanie nie może być prosta ani krótka, ponieważ w ciągu czternastu lat istnienia szkoła ta wpłynęła na wiele aspektów naszego życia. Dotknęła wszystkiego, od projektowania mebli i zastawy stołowej, przez wygląd miast, po interfejsy urządzeń mobilnych. Bauhaus nie tylko zaproponował nowy styl; przedstawił nam unikalną perspektywę spojrzenia na świat, zachęcając do poszukiwania prostoty, funkcjonalności i piękna płynącego ze szczerości w rzeczach.

W tym artykule wyruszymy w fascynującą podróż przez główne aspekty Bauhausu, które przyczyniły się do jego przekształcenia w prawdziwą legendę.

Krzesło Wassily'ego

Legenda najsłynniejszego artefaktu Bauhausu zaczyna się od roweru. W 1925 roku młody projektant Marcel Breuer jeździł po Dessau na swoim nowym rowerze z błyszczącą stalową ramą, gdy nagle zdał sobie sprawę: skoro ten przedmiot wytrzymuje ciężar i ruch, dlaczego nie zrobić z niego krzesła?

Tak narodziło się eksperymentalne krzesło B3 – elegancka i lekka konstrukcja wykonana z zakrzywionych rur i wytrzymałej tapicerki materiałowej. Początkowo Breuer używał płótna na siedzisko i oparcie, co było niedrogie i proste, zgodnie z koncepcją nowej, funkcjonalnej estetyki. Później, w latach 30. XX wieku, tkanina została stopniowo zastąpiona skórą, co nadało krzesłu bardziej dojrzały i solidny wygląd, zachowując jednocześnie jego lekkość.

Krzesło otrzymało swoją obecną nazwę „Wassily” dopiero wiele lat później. W latach 60. XX wieku okazało się, że jednym z jego pierwszych właścicieli był Wassily Kandinsky, nauczyciel Bauhausu i kolega Breuera. Fakt ten stał się podstawą legendy, a nowa nazwa pomogła ugruntować pozycję krzesła w annałach designu.

Obecnie produkuje je kilka firm, takich jak Knoll, Tekta i Thonet. Każdy z nich ma własne podejście do wyboru materiałów i wykończeń, ale wszystkie niezmiennie trzymają się oryginalnej koncepcji projektu.

Przeczytaj także:

Bauhaus to ważny ruch w architekturze i wzornictwie, który narodził się w Niemczech na początku XX wieku. W Rosji ruch ten również wzbudził zainteresowanie, czego przejawem były różnorodne projekty i idee, mające na celu dostosowanie zasad Bauhausu do lokalnych warunków.

W latach dwudziestych XX wieku rosyjscy architekci zaczęli aktywnie eksperymentować z nowymi formami i funkcjami budynków, inspirując się koncepcjami Bauhausu. Jednym z wybitnych przedstawicieli tego ruchu był architekt Mojżesz Ginzburg, który w swoich pracach starał się łączyć funkcjonalizm z ideami socjalistycznymi.

Warto również wspomnieć o takich projektach jak „Dom nad Mojką” i „Dom Komuny” w Moskwie, które odzwierciedlają ducha eksperymentów tamtych czasów. Chociaż Bauhaus nie miał oficjalnej reprezentacji w Rosji, jego idee wywarły znaczący wpływ na rozwój architektury radzieckiej, pozostawiając zauważalny ślad w historii.

Współcześni architekci i projektanci, kontynuując tradycję Bauhausu, eksplorują oferowane przez nią możliwości, dostosowując je do współczesnych wyzwań. W ten sposób dziedzictwo Bauhausu żyje i rozwija się w Rosji, inspirując nowe pokolenia twórców.

Nowa typografia

W Dessau narodził się fundamentalny język komunikacji wizualnej, który dziś jest postrzegany jako coś znajomego. Obejmuje on użycie czcionek bezszeryfowych, minimalistycznej typografii, ścisłych struktur siatki oraz nacisk na przejrzystość i praktyczność tekstu.

Głównymi orędownikami tych koncepcji w Bauhausie byli László Moholy-Nagy i Herbert Bayer. Moholy-Nagy, artysta i innowator, argumentował, że grafika nie jest elementem dekoracyjnym, lecz środkiem przekazu informacji. Bayer poszedł jeszcze dalej, tworząc czcionkę o nazwie „Universal”, w której brakowało wielkich liter. Jego argumentacja była niezwykle prosta: skoro istnieje tylko jeden dźwięk, to po co nam dwa różne symbole?

Jednak „nowa typografia” nie ograniczała się do plakatów i billboardów. Placówka edukacyjna powstała z myślą o stworzeniu serii „Książki Bauhausu”, która miała stać się swego rodzaju intelektualnym manifestem samej szkoły. Początkowo planowano publikację 30 książek, ale w latach 1925–1930 opublikowano ich tylko 14. Wśród autorów tej serii znajdują się takie nazwiska jak Walter Gropius, Paul Klee, Wasilij Kandinsky, Kazimierz Malewicz i Moholy-Nagy.

W latach szkolnych aktywnie angażowaliśmy się w projektowanie książek. Tworzyliśmy surowe okładki z jaskrawoczerwonymi i czarnymi akcentami, opracowywaliśmy nietypowe kompozycje i wprowadzaliśmy nowe podejścia do układu graficznego. Prace te były prawdziwie rewolucyjne pod względem wyglądu i od razu wyznaczyły standardy, które później stały się fundamentem nowoczesnego projektowania książek.

Meble łatwe w montażu i kompaktowe w przechowywaniu

W Bauhausie meble straciły status ekskluzywnego elementu wnętrza, stając się praktycznym przedmiotem użytkowym. Uderzającym przykładem tego podejścia jest krzesło Ti 244 zaprojektowane przez Josefa Albersa. Projekt ten powstał pod koniec lat 20. XX wieku w warsztacie stolarskim Bauhausu, znanym jako Tischlerei. Jego konstrukcja jest prosta: cztery zakrzywione nogi ze sklejki połączone są dwiema stalowymi szynami.

Na wystawach Bauhausu w latach 1929 i 1930 krzesło Ti 244 było prezentowane z planszą przedstawiającą rozłożenie krzesła. Dzięki temu zwiedzający mogli zobaczyć, jak łatwo można je spakować i przetransportować. Koncepcja była taka, aby meble nie były masywne; miały być mobilne, niczym eksponat, który można rozmontować i przenieść. W tamtych czasach taki pomysł wydawał się prawdziwie rewolucyjny.

Albers postrzegał meble jako coś więcej niż tylko luksusowy i elitarny przedmiot – jego celem było stworzenie „krzesła dla ludu”, które byłoby przystępne cenowo i funkcjonalne. Niestety, model Ti 244 nie odniósł sukcesu komercyjnego: jego proces produkcyjny okazał się skomplikowany, a masowa produkcja niepraktyczna. W rezultacie do dziś przetrwało zaledwie kilka egzemplarzy wyprodukowanych przed 1933 rokiem.

Chociaż krzesło to nigdy nie stało się produktem masowym, zasady leżące u podstaw jego koncepcji – takie jak lekkość, możliwość demontażu i racjonalne wykorzystanie przestrzeni – miały znaczący wpływ na rozwój wzornictwa meblowego.

Przeczytaj także:

Dziesięć kluczowych trendów w projektowaniu wnętrz na rok 2026.

Ugruntowany ideał: funkcjonalność w minimalizmie

Zasada „forma podporządkowana funkcji” stała się swego rodzaju manifestem Bauhausu. Estetyka oparta na prostych geometrycznych kształtach, minimalizm bez zbędnych ozdób oraz nacisk na praktyczność i celowość przedmiotów wyznaczyły nowe standardy w projektowaniu. Choć podejście to było postrzegane jako rewolucyjne w latach 20. XX wieku, położyło podwaliny pod to, co dziś nazywamy nowoczesnym designem.

Ta koncepcja jest szczególnie uderzająca w kontekście Brauna. W powojennych Niemczech projektant Dieter Rams zaadaptował wiele idei Bauhausu i streścił je w swoich „dziesięciu przykazaniach dobrego designu”. Produkty marki Braun, takie jak magnetofony, radia i maszynki do golenia, nie były elementami dekoracyjnymi, lecz urządzeniami funkcjonalnymi, które najlepiej spełniały swoje zadanie.

Przeczytaj także:

Dieter Rams: dziesięć zasad dobrego projektowania zilustrowanych jego pracami

Kilka dekad po Braunie, ta tradycja został zinterpretowany na nowo w koncepcjach firmy high-tech Apple. Jonathan Ive, który pełnił funkcję dyrektora ds. projektowania w erze Steve'a Jobsa, przyznał, że produkty Braun były dla niego źródłem inspiracji. Jeśli porównamy na przykład kalkulator Braun z lat 80. z iPhonem, różnice między nimi będą bardzo nieznaczne.

Przejście od Bauhausu do dzisiejszych urządzeń jest płynne: od użycia stalowych rurek i ściśle geometrycznych czcionek doszliśmy do aluminiowych obudów i ekranów dotykowych.

Projektantka

Bauhaus był kamieniem milowym w historii modernizmu, ale odegrał również kluczową rolę w umożliwieniu kobietom ugruntowania swojej pozycji jako projektantek, pomimo Opresyjny wpływ patriarchalnego społeczeństwa lat 20. XX wieku. Początkowo administracja szkoły starała się kierować uczennice do tzw. warsztatów „kobiecych”, wśród których szczególnie ważny był warsztat tkacki. To właśnie w tej przestrzeni zrodziły się rewolucyjne idee, które wywarły znaczący wpływ na tekstylia i wzornictwo w szerszym ujęciu.

Gunta Stölzl, która kierowała warsztatem tkackim, przekształciła go z „kącika dla kobiet” w prawdziwe laboratorium innowacyjnej sztuki tekstylnej. Jej geometryczne tkaniny i dywany o wyrazistych rytmach stały się nie tylko stylowymi elementami wyposażenia wnętrz, ale miały również znaczący wpływ na przemysł modowy i produkcję przemysłową.

Przeczytaj także:

Buntownicza natura Gunty Stölzl

Anni Albers współpracowała ze Stölzl, a jej eksperymenty z tekstyliami wyniosły tkactwo na poziom sztuki i architektury. Łączyła nici z metalem, poszukując innowacyjnych materiałów i faktur. Później, po emigracji do Stanów Zjednoczonych z mężem Josefem Albersem, Anni stała się jedną z najważniejszych artystek tekstylnych XX wieku i pierwszą kobietą, której prace miały indywidualną wystawę w nowojorskim Museum of Modern Art.

Marianne Brandt, która najpierw była praktykantką, a następnie mentorką w warsztacie metalowym, stworzyła kultowe wyroby z metalu – od lamp i opraw oświetleniowych po czajniki i popielniczki.

Historia kobiet w Bauhausie nie tylko opowiada o tym, jak odnajdywały się w świecie zdominowanym przez mężczyzn, ale także pokazuje, jak ich prace stały się fundamentem ważnych ruchów projektowych.

Nowoczesne rozwiązania architektoniczne dla potrzeb klasy robotniczej

W Bauhausie architektura była postrzegana nie jako przedmiot sztuki wysokiej, ale jako środek do zmiany społeczeństwa. Wraz z industrializacją i niedoborem mieszkań pojawiła się potrzeba stworzenia niedrogich, funkcjonalnych i wygodnych domów, które mogłyby zapewnić robotnikom godne warunki życia.

Pod koniec lat 20. XX wieku Hannes Meyer, który został drugim dyrektorem szkoły, zainicjował projekt mieszkaniowy Törten. Opracował plan wielopiętrowego budynku, w którym do mieszkań prowadziły otwarte, zewnętrzne korytarze galeryjne. Koncepcja ta przyczyniła się do oszczędności przestrzeni, uprościła komunikację i zapewniła wszystkim mieszkańcom wystarczającą ilość światła i świeżego powietrza.

Sam architekt określił projekt jako „mieszkanie zapewniające minimalny standard życia”. Pomimo surowych wymogów, budynki te zapewniły pracownikom to, czego wcześniej nie mogli uzyskać: osobne mieszkania wyposażone w kuchnie, łazienki i dostęp do zielonych dziedzińców.

Komentarze Meyera okazały się zadziwiająco trwałe. Koncepcja galerii na świeżym powietrzu rozpowszechniła się następnie w całej Europie, od kompleksów mieszkań socjalnych w powojennych Niemczech po masową zabudowę mieszkaniową we Francji, Wielkiej Brytanii i bloku wschodnim, w tym nawet budynki z czasów Chruszczowa w Związku Radzieckim.

Wielcy mistrzowie architektury XX wieku: Gropius, Breuer i Mies van der

Bauhaus był nie tylko instytucją edukacyjną, ale także punktem wyjścia dla wielu, którzy ukształtowali język architektury XX wieku.

Walter Gropius, założyciel Bauhausu, postrzegał architekturę jako połączenie sztuki, technologii i aspektów społecznych. W latach 20. XX wieku projektował budynki ze szklanymi fasadami i otwartymi planami pięter, dążąc do osiągnięcia „przejrzystości” i dostępności przestrzeni dla wszystkich. Później, po emigracji do Stanów Zjednoczonych, Gropius zaprojektował kampus Harvard Graduate School of Design i zaczął tam nauczać, pomagając w szerzeniu idei Bauhausu w środowisku edukacyjnym.

Przeczytaj także:

Walter Gropius, wybitny architekt i założyciel Bauhausu, pozostawił po sobie znaczący dorobek w dziedzinie Architektura i design. Oto pięć jego najsłynniejszych projektów:

1. **Szkoła Bauhaus w Dessau**. To centrum edukacyjne stało się symbolem nowego kierunku w architekturze i designie. Gropius stworzył budynek, który nawiązuje do idei funkcjonalizmu i konstruktywizmu, wykorzystując szkło i metal do tworzenia otwartych przestrzeni.

2. **Dom Fagenstein w Berlinie**. Ten projekt mieszkaniowy odzwierciedla ideały Gropiusa dotyczące harmonii między formą a funkcją, gdzie każdy szczegół został starannie przemyślany, aby stworzyć komfortową i estetyczną przestrzeń.

3. **Fabryka Fagus w Alfeld**. Ten obiekt przemysłowy stał się wzorem integracji nowoczesnej technologii z architekturą. Zastosowanie szklanych fasad i otwartych planów pięter zrewolucjonizowało postrzeganie budynków przemysłowych.

4. **Miasto-Ogrody w Gerze**. W tym projekcie Gropius dążył do stworzenia harmonijnego połączenia natury i architektury, oferując mieszkańcom komfortowe warunki życia i dostęp do terenów zielonych.

5. **Pawilon Niemiecki na Wystawie Światowej w Barcelonie w 1929 roku**. Znany również jako Pawilon Barceloński, projekt ten stał się ikoną modernizmu, charakteryzującą się prostotą form i subtelną grą materiałów, takich jak marmur i szkło.

Każdy z tych budynków odzwierciedla unikalne podejście Gropiusa do architektury, które wciąż inspiruje współczesnych architektów.

Marcel Breuer, który rozpoczynał karierę jako mistrz stolarstwa, stał się światowej klasy architektem dzięki eksperymentom z projektami takimi jak Wassily. W Stanach Zjednoczonych projektował modernistyczne budynki mieszkalne, instytucje kulturalne i kampusy uniwersyteckie. Jego betonowo-szklane budynki stały się symbolem powojennego modernizmu.

Ludwig Mies van der Rohe, ostatni dyrektor Bauhausu, uczynił zasadę „mniej znaczy więcej” fundamentem swojej koncepcji architektonicznej. W Stanach Zjednoczonych zaprojektował słynny Seagram Building w Nowym Jorku, a także wieżowce w Chicago. Jego pawilon, stworzony na Światową Wystawę w Barcelonie w 1929 roku, pozostaje jednym z najbardziej uderzających przykładów architektury modernistycznej.

Każdy z trzech architektów, podążając własną drogą, przekształcił modernizm w styl uniwersalny. Wykorzystanie szkła, stali, szerokich przestrzeni i „uczciwość” konstrukcji stały się nie tylko metodami inżynierskimi, ale także językiem, którym miasta na całym świecie nadal się komunikują.

Edukacja w zakresie wzornictwa

Jednym z najważniejszych osiągnięć Bauhausu nie było stworzenie nowego mebla lub konstrukcji architektonicznej, lecz rozwój systemu edukacji w dziedzinie wzornictwa. W latach dwudziestych XX wieku Johannes Itten wprowadził koncepcję kursu przygotowawczego lub wprowadzającego, który zaczynał się od poproszenia studentów o pozostawienie całej wiedzy zdobytej w akademiach i ponowne nauczenie się postrzegania formy, koloru i materiałów.

Przeczytaj także:

Koło kolorów Ittena to Ważne narzędzie w dziedzinie teorii koloru. Opracowane przez artystę i teoretyka sztuki Johanna Ittena, koło barw demonstruje relacje między kolorami podstawowymi, drugorzędnymi i trzeciorzędnymi, pozwalając lepiej zrozumieć, jak kolory oddziałują na siebie.

Korzystając z koła barw Ittena, można łatwo znaleźć harmonijne połączenia odcieni. Na przykład, aby stworzyć kontrastujące zestawienia, wybierz kolory znajdujące się naprzeciwko siebie na kole, takie jak niebieski i pomarańczowy. Jeśli dążysz do spokojniejszych i bardziej harmonijnych przejść, zwróć uwagę na sąsiednie kolory, które znajdują się obok siebie na kole.

Koło barw pomaga również identyfikować triady – trzy kolory tworzące trójkąt równoboczny na kole. Triady te mogą stanowić podstawę do tworzenia zrównoważonych i nasyconych schematów kolorów. W ten sposób korzystanie z koła barw Ittena otwiera szerokie możliwości tworzenia estetycznych i ekspresyjnych połączeń kolorów w sztuce, designie i modzie.

Lekcje stanowiły unikalne połączenie edukacji szkolnej i rozwoju duchowego. Studenci wykonywali różnorodne ćwiczenia z formami elementarnymi, badali kontrasty, eksperymentowali z kolorem i próbowali swoich sił w pracy z materiałami takimi jak drewno, metal i tkanina. Głównym celem nie było samo opanowanie techniki, ale raczej dążenie do osobistego doświadczenia i „czystej percepcji”.

Później do programu dołączyli Wassily Kandinsky i Paul Klee. Kandinsky zgłębiał badanie koloru i wzorów formalnych, traktując je jako aspekty psychologiczne i duchowe. Klee z kolei rozwinął koncepcję „gramatyki wizualnej”, w której punkt, linia i płaszczyzna były postrzegane jako fundamentalne elementy całego wszechświata.

System ten, reprezentujący przejście od prostych koncepcji do bardziej złożonych oraz od abstrakcyjnych idei do konkretnych, stał się podstawą nowoczesnej edukacji projektowej. Obecnie w akademiach artystycznych i szkołach architektury studenci rozpoczynają naukę od podobnych zadań: studiowania zestawień barw i kompozycji, badania właściwości materiałów i tworzenia podstawowych modeli.

Jeśli Chcesz dowiedzieć się więcej o designie? Dołącz do naszego kanału telegramowego!

Czytaj także:

• Bauhaus i VKHUTEMAS reprezentują najważniejsze etapy rozwoju designu w latach 20. i 30. XX wieku. Obie te instytucje edukacyjne odegrały kluczową rolę w kształtowaniu nowych ruchów artystycznych i architektonicznych, odzwierciedlając ducha czasów i pragnienie innowacji.

  Bauhaus, założony w Niemczech, dążył do połączenia sztuki i rzemiosła, czego efektem były funkcjonalne, a jednocześnie estetyczne przedmioty. Zasady tego ruchu kładły nacisk na prostotę formy i wykorzystanie nowoczesnych materiałów. Filozofia Bauhausu wywarła znaczący wpływ na architekturę, projektowanie wnętrz i grafikę, kładąc podwaliny pod wiele nowoczesnych ruchów.

  Z kolei VKHUTEMAS, założony w Rosji Radzieckiej, również dążył do integracji różnych form sztuki. Instytucja ta rozwijała się w kontekście ideologii socjalistycznej, która z kolei określiła jej unikalny styl. VKHUTEMAS aktywnie wdrażał idee konstruktywistyczne, wprowadzając do designu elementy odpowiadające nowym realiom społecznym i wyzwaniom.

  Pomimo odległości geograficznej i odmiennych kontekstów kulturowych, obie instytucje łączyło wiele podobieństw w podejściu do nauczania i praktyki. Kładły nacisk na eksperymenty, interakcję różnych dyscyplin i funkcjonalność. Idee te przetrwały i rozwijały się, wpływając na kolejne pokolenia projektantów i architektów na całym świecie.

• Pięć ponadczasowych projektów Dietera Ramsa.
• Pięć inicjatyw Marianne Brandt.