Dlaczego wpadamy w lukę kwalifikacyjną i jak sobie z nią poradzić

Spis treści:

• Czym jest dół kwalifikacyjny i kto go wykopał
• Trzy łopaty, które kopią dół kwalifikacyjny
• Jak głęboko już jesteśmy w dole
• Dlaczego dół kwalifikacyjny jest niebezpieczny?

Czym jest dół kwalifikacyjny i kto go wykopał

Dół kwalifikacyjny to Cena, jaką płacimy za Postęp. Problem ten stał się bardziej widoczny w czasie pandemii, ale jego przesłanki zaczęły pojawiać się znacznie wcześniej. Konieczność adaptacji do nowych warunków i zmian na rynku pracy wymaga od specjalistów ciągłego doskonalenia umiejętności i zdobywania nowych kompetencji. Należy pamiętać, że ignorowanie tego problemu może prowadzić do braku niezbędnych umiejętności, a w konsekwencji do spadku konkurencyjności pracowników.

Raport BCG na temat stanu globalnego rynku pracy podkreśla kluczowe wyzwania 2020 roku: rosnącą digitalizację, szybką automatyzację procesów i konieczność przejścia na pracę zdalną. Czynniki te znacząco zmieniły krajobraz stosunków pracy, wymagając od pracowników i pracodawców dostosowania się do nowych warunków. W kontekście globalnych zmian ważne jest, aby rozważyć wpływ technologii na zatrudnienie i potrzebę rozwijania umiejętności cyfrowych dla osiągnięcia sukcesu zawodowego.

W obliczu dzisiejszych wyzwań stało się jasne, że obecne problemy kadrowe na rynku pracy wynikają nie tylko z niedoboru specjalistów w nowych dziedzinach cyfrowych, ale także ze znacznej luki kompetencyjnej.

Istotą tego zjawiska jest to, że nawet przy wystarczającej liczbie pracowników brakuje niezbędnych umiejętności i wiedzy, aby skutecznie wykonywać zadania. W rezultacie wysoko wykwalifikowani specjaliści pozostają niewykorzystani i są zmuszeni przyjmować stanowiska, które nie odpowiadają ich kwalifikacjom zawodowym. Tworzy to nierównowagę na rynku pracy, gdzie potrzeby pracodawców nie odpowiadają kompetencjom osób poszukujących pracy.

Problem ten będzie stawał się coraz bardziej widoczny, ponieważ pandemia, według ekspertów BCG, stała się katalizatorem długoterminowych zmian strukturalnych. Zmiany te nadal wywierają znaczący wpływ na różne dziedziny życia i biznesu.

• Ponad 1,5 miliarda miejsc pracy na całym świecie zostanie dotkniętych zmianami strukturalnymi w ciągu następnej dekady.
• 12% miejsc pracy może zniknąć z powodu automatyzacji do 2030 roku.
• 30% funkcji zawodowych będzie wymagało od pracowników posiadania zupełnie nowych umiejętności, które są wciąż nieznane na dzisiejszym rynku pracy.
• Ponad 10% pracowników na całym świecie przejdzie na stałą pracę zdalną, a wśród pracowników biurowych odsetek ten sięga nawet 30%.

Trzy łopaty kopiące dziurę w umiejętnościach

Według ekspertów BCG pandemia COVID-19 zaostrzyła istniejące problemy, które były istotne jeszcze przed jej rozpoczęciem. Podkreśla to wagę analizy i rozwiązywania wyzwań społecznych i gospodarczych, które stały się bardziej widoczne w czasie kryzysu.

Długo wcześniej co trzeci pracownik w krajach Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju pracował poza kierunkiem studiów. W Rosji, według danych WTsIOM, w 2019 roku 47% pracowników wykonywało obowiązki niezgodne z wykształceniem. Przyczyny tego zjawiska są znacznie głębsze niż tylko nagłe przejście na pracę zdalną. Wskazuje to na systemowe problemy na rynku pracy, takie jak niedopasowanie programów edukacyjnych do wymagań pracodawców, a także niedostateczne dostosowanie absolwentów do rzeczywistych warunków pracy.

W 2019 roku wspólne badanie BCG i WorldSkills Russia wykazało, że luka kompetencyjna pogłębia się pod wpływem trzech głównych trendów: technologicznego, społeczno-ekonomicznego i kulturowego. Trendy te mają generalnie pozytywny potencjał, ale społeczeństwo pozostaje w tyle w dostosowywaniu się do nich. To opóźnienie powoduje trudności w szkoleniu i kwalifikowaniu personelu, co z kolei może negatywnie wpłynąć na rozwój gospodarczy i stabilność społeczną. Konieczne jest podjęcie działań zapewniających terminowe dostosowanie standardów edukacyjnych i zawodowych do współczesnych wymagań.

Na rynku pracy występuje nadmiar pracowników o przestarzałych umiejętnościach. System edukacji i programy rozwoju kapitału ludzkiego nie nadążają za zmieniającymi się potrzebami rynku i nie zapewniają niezbędnej aktualizacji wiedzy i umiejętności. Powoduje to niedobór wykwalifikowanych specjalistów, którzy spełniają współczesne wymagania.

Rozwijanie odpowiednich umiejętności we współczesnym świecie jest złożonym zadaniem. Jednym z głównych powodów jest to, że tradycyjne metody kształcenia powstały w czasach, gdy ludzie doskonalili się w jednym zawodzie przez całe życie. Chociaż technologia i wymagania stawiane specjalistom stale się zmieniały w XX wieku, tempo tych zmian było znacznie wolniejsze niż obecnie. Wcześniej wystarczyło odbyć szkolenie dokształcające raz na dziesięć lat. W obecnej rzeczywistości, wraz z dynamicznym rozwojem rynku pracy i technologii, konieczne jest ciągłe aktualizowanie wiedzy i umiejętności, aby utrzymać konkurencyjność.

W dzisiejszym świecie specjaliści w każdej dziedzinie znacznie częściej muszą się przekwalifikowywać. Jak wykazały badania BCG i WorldSkills Russia z 2019 roku, systemy edukacji nie dostosowują się do szybkich zmian na rynku pracy. Prowadzi to do rosnących kosztów szkoleń, proces ten trwa coraz dłużej, a umiejętności zdobyte przez absolwentów stają się nieaktualne nawet w momencie otrzymania dyplomu. Dlatego ważne jest, aby skupić się na ciągłym uczeniu się i rozwoju, aby utrzymać konkurencyjność w szybko zmieniającym się świecie.

Jak głęboko już jesteśmy w dołku?

Porównanie sytuacji na rynkach pracy na całym świecie jest możliwe dzięki narzędziu FSA (Future Skills Architect) opracowanemu przez BCG. Narzędzie to obejmuje ocenę 75 krajów, opartą na 59 parametrach dotyczących stanu ich rynków pracy. Korzystanie z FSA pozwala na głębsze zrozumienie różnic i trendów w rozwoju umiejętności niezbędnych do udanej kariery w przyszłości.

Rosja zajmuje 52. miejsce na świecie, pomiędzy Meksykiem a Grecją. Według BCG, kluczowe wskaźniki dla naszego kraju przed pandemią przedstawiały się następująco:

• 45% pracowników (prawie 33 miliony osób) ma niskie lub wysokie kwalifikacje do wykonywania swoich obowiązków;
• produktywność pracy (czyli ile produktu krajowego brutto wytwarza jeden pracownik) wynosi 56 000 dolarów.

Holandia, Stany Zjednoczone i Szwajcaria przodują w światowych rankingach produktywności pracy. W tych krajach odsetek pracowników o niskich kwalifikacjach wynosi 37,7% w Holandii, 33,5% w Stanach Zjednoczonych i 36% w Szwajcarii. Mimo to produktywność pracy w tych krajach znacznie przewyższa wydajność w innych krajach, osiągając 100 000 USD w Holandii, 120 000 USD w Stanach Zjednoczonych i 106 000 USD w Szwajcarii na pracownika.

Wskaźniki rosyjskich parametrów społecznych są znacznie niższe niż średnie wartości krajów BRICS, do których należą Brazylia, Indie, Chiny i Republika Południowej Afryki. Dotyczy to w szczególności mobilności społecznej, przemieszczania się ludności między regionami i kształtowania środowiska zorientowanego na człowieka. Poprawa tych aspektów może przyczynić się do bardziej harmonijnego rozwoju społeczeństwa i ogólnego wzrostu poziomu życia w kraju.

Rosja charakteryzuje się stosunkowo wysokim wskaźnikiem zaangażowania pracowników w przekwalifikowanie – przed pandemią około 15% pracowników korzystało z kursów online. Warto również zwrócić uwagę na poziom inkluzywności środowiska pracy, w którym kobiety zajmują równe stanowiska z mężczyznami. Stwarza to korzystne warunki do rozwoju zawodowego i różnorodności w sile roboczej.

Istnieją różne opinie na ten temat. Według badań socjolog Natalii Tichonowej z Wyższej Szkoły Ekonomicznej, luka kompetencyjna w Rosji może być znacznie głębsza, niż wcześniej sądzono. Podkreśla to potrzebę dalszej analizy i dyskusji na ten temat. Statystyki pokazują, że ponad połowa pracowników ma wykształcenie nieodpowiednie do ich działalności zawodowej. Podkreśla to znaczenie nie tylko umiejętności, ale także ich adekwatności do wymagań rynku pracy. Wykształcenie odgrywa kluczową rolę w karierze, a niedopasowanie może wpływać na produktywność i satysfakcję z pracy. Pracodawcy powinni brać ten czynnik pod uwagę podczas rekrutacji, a osoby poszukujące pracy powinny dążyć do doskonalenia swojej wiedzy i umiejętności, aby sprostać wymaganiom zawodowym. Natalia Tichonowa argumentuje, że jedną z głównych przyczyn luki między wykształceniem a rynkiem pracy jest brak równowagi w tych obszarach. Absolwenci uczelni wyższych mają trudności ze znalezieniem pracy w swoich dziedzinach i często są zmuszeni do zajmowania stanowisk, na których ich kwalifikacje są zbędne. Stwarza to problemy zarówno dla młodych specjalistów, jak i pracodawców, którzy nie są w stanie znaleźć wykwalifikowanego personelu na niezbędne wakaty.

Pomimo zapotrzebowania na wysokie kwalifikacje w wielu zawodach, takich jak nauczyciele, lekarze i inżynierowie, często pozostają one nisko opłacane. Prowadzi to do obsadzania tych stanowisk przez niedostatecznie wykwalifikowanych specjalistów. Sytuacja ta wymaga przeglądu podejścia do oceny pracy i wdrożenia bardziej sprawiedliwego systemu wynagrodzeń, aby przyciągnąć i zatrzymać prawdziwych profesjonalistów w tych ważnych dziedzinach.

Zagrożenia związane z luką kompetencyjną

Bezrobocie stanowi poważne zagrożenie dla całego kraju, dotykając nie tylko osoby tracące pracę. Problem niedopasowania kwalifikacji do miejsca pracy jest często pomijany, ale jego skala jest znacząca. Według szacunków BCG, w 2020 roku ponad 1,3 miliarda ludzi na całym świecie znalazło się w tzw. luce kompetencyjnej. Zjawisko to podkreśla wagę dostosowania programów edukacyjnych i szkoleń do wymagań współczesnego rynku pracy.

Według ekspertów BCG, w 2018 roku globalna gospodarka poniosła straty w wysokości około 8 bilionów dolarów z powodu luki kompetencyjnej. Kwota ta odzwierciedla utracony produkt krajowy brutto, który nie został wytworzony i zrealizowany z powodu niskiej wydajności pracy. W 2018 roku spadek produktywności wyniósł 6%, a BCG prognozuje, że w najgorszym scenariuszu liczba ta może wzrosnąć do 11% do 2025 roku.

Szkody spowodowane luką kompetencyjną zostały szczegółowo przeanalizowane w raporcie BCG i WorldSkills. Szkody te wynikają z niedoboru wykwalifikowanych specjalistów na rynku pracy, co prowadzi do spadku produktywności i efektywności biznesowej. Brak niezbędnych umiejętności wśród pracowników utrudnia również wdrażanie nowych technologii i innowacji, co z kolei wpływa na konkurencyjność firm. Badania pokazują, że podnoszenie kwalifikacji i szkolenie pracowników może znacząco ograniczyć te szkody, przyczyniając się do wzrostu gospodarczego i poprawy jakości usług.

• Jeśli pracownik jest niedostatecznie wykwalifikowany, straty obejmują zmniejszoną produktywność, utratę dochodów lub koszty przekwalifikowania pracowników.
• Jeśli wykwalifikowany pracownik zostanie zdegradowany i zatrudniony do pracy wymagającej niskich kwalifikacji, straty obejmują koszty jego szkolenia, które okazuje się zbędne dla rynku, oraz stopniową utratę umiejętności.

Według krótkiego raportu badaczy BCG zidentyfikowano wtórne skutki niedopasowania umiejętności. Stwierdzono, że kraje z wysokim odsetkiem pracowników, których wiedza i umiejętności nie odpowiadają wymaganiom ich stanowisk, mają niski wskaźnik innowacyjności. Kraje te borykają się również z trudnościami w osiąganiu Celów Zrównoważonego Rozwoju ONZ. Podkreśla to znaczenie rozwijania odpowiednich umiejętności w celu poprawy wyników ekonomicznych i wdrażania globalnych inicjatyw.