Wojna czeczeńska i Nord-Ost: punkt widzenia Siergieja Szahidżaniana

Spis treści:

• «Jak prawidłowo działać w strefie konfliktu: doświadczenie z uszczelnianiem marek aparatów fotograficznych»
• «Fotografia jako narzędzie wyrafinowanej propagandy»

  «Iluzoryczna rzeczywistość: jak fotografie mogą manipulować»

  «Obrazy i oszustwo: rola fotografii w propagandzie»

  «Fotografia: wyrafinowana metoda manipulowania opinią publiczną»

  «Jak fotografie stają się narzędziem wyrafinowanych kłamstw w propagandzie»

• Sztuka tworzenia fotografii, które będą pamiętane przez wieki
• «Początkujący w fotografii wierzą, że drogi sprzęt gwarantuje mistrzostwo»

  «Iluzja: wysoka cena sprzętu – klucz do udanej fotografii"

  „Mit, że świetny aparat automatycznie czyni z ciebie artystę”

  „Pierwsze kroki w fotografii: dlaczego technika nie zastępuje talentu”

  „Błędne przekonanie: zakup profesjonalnego aparatu nie czyni z ciebie fotografa”

Krótkie informacje

Siergiej Szachidżanian jest specjalnym korespondentem gazety „Wieczerniaja Moskwa” i wykłada na Wydziale Dziennikarstwa Uniwersytetu Moskiewskiego. Wcześniej pracował jako korespondent wojenny z doświadczeniem w pracy dla takich redakcji jak Kommiersant, Komsomolskaja Prawda, TASS i Argumenty i Fakty. Jego kariera dziennikarska obejmowała relacje z wojen w Czeczenii, konfliktu wewnętrznego w Tadżykistanie, protestów w Turcji i Libii oraz rewolucji w Egipcie.

Podczas rozmowy Siergiej podzielił się następującymi przemyśleniami:

• Podczas podróży do strefy konfliktu korespondent musi wziąć pod uwagę wiele czynników i przestrzegać pewnych zaleceń. Po pierwsze, należy zachować spokój i opanowanie w każdej sytuacji. To nie tylko pomoże uniknąć paniki, ale także pozwoli na skuteczniejsze wykonywanie zadań.

  Ważne jest, aby przed wyjazdem dokładnie zaplanować działania i trasy oraz być przygotowanym na nieoczekiwane zwroty akcji. Wyposażenie się w niezbędny sprzęt ochronny i środki łączności jest integralną częścią przygotowań.

  Nawiązanie kontaktów z lokalnymi mieszkańcami i personelem wojskowym może być przydatne w celu uzyskania aktualnych informacji o sytuacji na miejscu. Jednocześnie należy do tego podchodzić z ostrożnością, biorąc pod uwagę ryzyko związane z zaufaniem różnym źródłom.

  Korespondent powinien pamiętać o swojej roli: nie tylko relacjonuje wydarzenia, ale musi również szanować życie i bezpieczeństwo osób wokół siebie. Zasady etyczne, takie jak uczciwość i obiektywizm, muszą pozostać w centrum jego pracy.

  Równie ważne jest zachowanie spokoju ducha i dbanie o własne zdrowie psychiczne, ponieważ praca w warunkach wojennych może mieć poważny wpływ na stan emocjonalny. Zawsze należy być przygotowanym na to, że sytuacja może się zmienić w każdej chwili i ważne jest, aby dostosować się do nowych warunków.

• Co skłoniło go do przejścia z cywilnego fotoreportażu na kierunek wojskowy?
• Jak uchwycił chwile z Borysem Bieriezowskim i wydarzenia związane z atakiem terrorystycznym na Dubrowce?
• Kwestia potrzeby specjalistycznego wykształcenia dla fotografa jest przedmiotem wielu kontrowersji. Z jednej strony, profesjonalne szkolenie może dostarczyć ważnej wiedzy na temat techniki i teorii fotografii, a także rozwinąć umiejętności twórcze. Program studiów może obejmować takie aspekty, jak kompozycja, oświetlenie i postprodukcja, która może znacząco poprawić jakość pracy.

  Z drugiej strony, wielu odnoszących sukcesy fotografów osiągnęło sukces dzięki samodzielnej nauce i praktyce. Studiowali prace innych mistrzów, eksperymentowali z różnymi stylami i technikami, co pozwoliło im wypracować unikalne podejście do fotografii. W tym sensie doświadczenie i praktyka mogą być nawet cenniejsze niż formalna wiedza.

  Można zatem stwierdzić, że posiadanie specjalistycznego wykształcenia nie jest bezwzględnym wymogiem dla fotografa. Ważna jest chęć nauki i rozwoju, a także znalezienia własnego stylu i podejścia do kreatywności, które rezonuje z osobistymi zainteresowaniami i preferencjami.

• Początkującemu fotografowi nie zaleca się natychmiastowej inwestycji w aparat wysokiej klasy z kilku powodów. Po pierwsze, główny nacisk szkolenia powinien być położony na opanowanie podstaw fotografii, takich jak kompozycja, oświetlenie i praca z ustawieniami aparatu. Drogie modele często mają wiele funkcji, które mogą być zbędne na początkowym etapie.

  Po drugie, istnieje ryzyko, że początkujący mogą być rozczarowani, jeśli ich oczekiwania nie będą zgodne z rzeczywistością. Drogi sprzęt nie gwarantuje natychmiastowego sukcesu w fotografii. Najlepiej zacząć od tańszego urządzenia, aby móc uczyć się, eksperymentować i rozwijać swoje umiejętności bez nadmiernej presji.

  Co więcej, początkowa inwestycja w wysokiej jakości, ale niedrogi sprzęt pozwala zaoszczędzić pieniądze na dalsze szkolenia, zakup akcesoriów, a nawet podróże w celu ćwiczenia. Ostatecznie ważne jest, aby skupić się na rozwijaniu własnego stylu i techniki, a nie na posiadaniu najdroższego aparatu.

• O fotografach, którzy budzą podziw, i filmach, które promują rozwój percepcji wzrokowej.

„Jak prawidłowo zachowywać się w strefie konfliktu: doświadczenie zacierania śladów po aparacie”

— Siergieju, jako dziennikarz wojenny miałeś okazję odwiedzić różne strefy konfliktu. Jaki moment uważasz za najstraszniejszy, jakiego kiedykolwiek doświadczyłeś?

Pierwsza wojna czeczeńska. Nie było to moje pierwsze doświadczenie w strefie konfliktu, ale Nigdy nie widziałem tylu trupów, co wtedy. Pamiętam, jak przejeżdżałem obok dworca kolejowego w Groznym – stosy ciał i zmasakrowane transportery opancerzone. To wydarzyło się w styczniu i zastanawiałem się, jaki zapach musiałby panować, gdyby było lato. Po tej podróży pojawiły się u mnie pierwsze siwe włosy.

— Takie ekscytujące... Czy zdarzały się momenty, gdy twoje życie było zagrożone?

— Nigdy nie doświadczyłem ostrzału, ale i tak znalazłem się w kilku nieprzyjemnych sytuacjach. Kiedyś, podczas pierwszej wojny czeczeńskiej, fotograf TASS Giena Chameljanin stała się moim wybawcą. Pracowaliśmy nad reportażem o wiosce zniszczonej przez bombardowanie i niespodziewanie natknęliśmy się na grupę uzbrojonych mężczyzn, którzy wydawali się być pod wpływem alkoholu lub narkotyków. Giena to silny mężczyzna z duchem walki. Ja natomiast wyglądałem raczej bezbronnie: w okularach i z kozią bródką. W końcu podeszli do mnie i zaczęli mnie nękać, a Giena, widząc to, postanowiła interweniować.

Na pasku miał baterię Quantum, przeznaczoną do lampy błyskowej – to nieporęczne urządzenie z przewodami, przypominające krótkofalówkę. Giena postanowił mnie osłonić przed tymi ludźmi, wyciągnął swój Quantum i zaczął do niego mówić. Mieli wrażenie, że coś komunikuje. Ja, jak przestraszone dziecko, schowałem się za jego szerokimi plecami, a on, lekko bokiem, szedł w stronę samochodu – to była Łada. Giena otworzył tylne drzwi, a ja wdrapałem się między siedzenia, skąd mnie odepchnął. Później długo śmialiśmy się z tej sytuacji, ale szczerze mówiąc, jestem przekonany, że gdyby nie interwencja Geny, wszystko mogłoby potoczyć się inaczej.

Jak dziennikarz powinien zachować się w sytuacji wojennej?

Podjąłem ważną decyzję – starałem się nie stwarzać problemów innym, aby nikt nie ponosił odpowiedzialności za moje czyny. Wybierałem ubrania w spokojnych, neutralnych kolorach, zawsze cywilne, aby od razu dać do zrozumienia, że ​​nie mam żadnych powiązań z wojskiem. Starałem się jak najbardziej zdystansować od informacji dotyczących liczebności wojsk, ich przemieszczania się i wszelkich innych raportów wojskowych, aby nie wzbudzać podejrzeń i nie stać się źródłem niepokoju.

Przed wyjazdem zawsze starałem się zebrać jak najwięcej informacji o miejscu, w którym miałem relacjonować: studiowałem mapy i historię konfliktu. Jedną z cennych praktycznych wskazówek, jakie otrzymałem od operatora CNN, Jurija Romanowa, było zakrycie nazwy producenta na kamerach czarną taśmą i zastąpienie jaskrawych pasków z logo Canon lub Nikon prostymi, prawie niewidocznymi. Najlepiej unikać podróżowania z drogim sprzętem, ponieważ istnieje ryzyko jego konfiskaty. Zawsze staram się minimalizować liczbę rzeczy, aby nie stwarzały niedogodności podczas przeprowadzki.

«Fotografia jako narzędzie wyrafinowanej propagandy»

«Iluzoryczna rzeczywistość: jak fotografie mogą manipulować»

«Obrazy i oszustwo: rola fotografii w propagandzie»

«Fotografia: wyrafinowana metoda manipulowania opinią publiczną»

«Jak fotografie stają się narzędziem wyrafinowanych kłamstw w propagandzie»

— Jak doszedłeś do zawodu fotoreportera wojennego?

Ukończyłem studia dziennikarskie. Kiedy zaczynałem karierę, był rok 1985, a w Związku Radzieckim możliwości swobodnego pisania były niezwykle ograniczone. Doszedłem do wniosku, że fotografia może być bardziej prawdziwa niż tekst. Bycie fotoreporterem to zawód wymagający wysokich kwalifikacji: często trzeba dotrzeć do miejsc niedostępnych samolotem, pociągiem czy samochodem, szybko uchwycić chwilę i niezwłocznie przesłać zdjęcie do redaktora. Postanowiłem skupić się na fotografii, ponieważ pasjonowałem się nią od dzieciństwa. Jednak po jednej sesji zdjęciowej zdałem sobie sprawę, że fotoreportaż również może podlegać cenzurze, a to może być nie mniej trudne niż praca z tekstem.

Kraj przechodził zmiany, a ja kontynuowałem swoją pracę zawodową. W 1993 roku otrzymałem propozycję wyjazdu do Tadżykistanu, gdzie wybuchła wojna domowa. Miałem wtedy zaledwie 24 lata. Zdecydowałem się wziąć udział w tej podróży, motywowany chęcią zrozumienia mechanizmów działania wojny. Później zrozumiałem, jak ważna jest praca fotoreportera w sytuacjach konfliktowych. Miliony ludzi zobaczą Twoje zdjęcia i zrozumieją horror, który naprawdę się dzieje.

— Czy możesz opowiedzieć nam o momencie, w którym uświadomiłaś sobie, jak okrutna może być cenzura w dziedzinie fotoreportażu?

Podczas studiów zetknęłam się z pracą agencji informacyjnej TASS. Poszliśmy do fabryki, gdzie zorganizowano dla nas prawdziwy pokaz. Pracownikom dano nowe fartuchy, aby stworzyć przyjemne wrażenie, warsztat został starannie wysprzątany, a wszystko odłożono na miejsce. W tym momencie zdałam sobie sprawę, że przyczyniam się do rozprzestrzeniania bardziej subtelnego kłamstwa w propagandzie.

— Wspomniałaś, że Twoje zainteresowanie fotografią zaczęło się jeszcze przed rozpoczęciem studiów dziennikarskich na uniwersytecie. Skąd wzięła się ta pasja?

W szkole uczyłam się z przyszłą aktorką Aliką Smechową i polubiłam ją. Jednak jako córka znanego aktora nie zwracała na mnie większej uwagi. Pewnego dnia, na lekcji fizyki, musiałam podać aparat jednemu z moich kolegów z klasy. Alika zauważyła mnie z aparatem i zapytała: „Sierioża, zrób mi zdjęcie!”. Nieśmiało odpowiedziałem, że nie wiem, jak go używać. Wtedy położyła mi rękę na ramieniu i powiedziała: „Ale ty mnie kochasz”. Zarumieniłem się i nie wiedziałem, co powiedzieć, a ona dodała: „Wkrótce się nauczysz”.

Tydzień później zaprosiłem ją do siebie, choć prawdopodobnie nie odważyłaby się przyjść sama. Wtedy zrobiłem moje pierwsze zdjęcie. Nawiasem mówiąc, delikatne, wdzięczne koraliki na tym zdjęciu to po prostu spaghetti, które dodałem, myśląc, że to uatrakcyjni zdjęcie. Tak oto moja pierwsza miłość pozostawiła wspomnienia, a moja pasja do fotografii wciąż we mnie żyje.

— Czy kiedykolwiek myślałeś o zostaniu zwykłym fotografem?

Kiedy dopiero zaczynałem, wielu fotografów tworzyło wyłącznie portrety do dokumentów. Oczywiście, taka praca mnie nie pociągała.

Sztuka fotografowania, które pozostaną w pamięci na zawsze

Jedno z Twoich słynnych zdjęć przedstawia Michaiła Chodorkowskiego, który został uznany za agenta zagranicznego w Rosji, w dniu, w którym został poinformowany o decyzji sądu o jego zatrzymaniu. To zdjęcie jest prawdopodobnie jedynym wizualnym dowodem tego wydarzenia. Jak udało Ci się je uchwycić?

Dziennikarze spodziewali się, że Michaił Chodorkowski (uznany za agenta zagranicznego w Rosji) pojawi się w budynku Sądu Basmannego ze swoimi prawnikami, ale żaden z nich się nie pojawił. Aby dowiedzieć się, w którym dokładnie biurze odbędzie się proces, musiałem przeprowadzić prawdziwą operację wywiadowczą. Następnie zająłem pozycję na dachu sąsiedniego budynku i udało mi się uchwycić ten moment.

— Który z Twoich projektów jest Ci szczególnie bliski?

— Sprawozdanie z zajęcia Centrum Teatralnego na Dubrowce. Jak można się było spodziewać, dziennikarzom nie pozwolono zbliżyć się do miejsca zdarzenia, a siły bezpieczeństwa były wyraźnie niezadowolone z obecności prasy. W tej sytuacji wraz z kolegami postanowiliśmy skorzystać z pomocy mieszkańca budynku po drugiej stronie ulicy i pracować z jego mieszkania. Pozwoliło nam to monitorować wydarzenia i zrobić kilka zdjęć. Nawiasem mówiąc, do mieszkania kilkakrotnie przychodzili ludzie, pukali do drzwi i domagali się wpuszczenia, ale właściciel nie uległ prowokacji i nas nie wydał.

Sprzęt, którym wówczas dysponowałem, nie pozwalał na wykonanie wielu zdjęć. Poza tym była to kamera filmowa i każde naciśnięcie migawki miało znaczenie. Udało mi się uchwycić moment, gdy jedna z zakładniczek opuściła budynek teatru z uniesionymi rękami. Uciekła pierwsza. Na parkingu widać było minibus z przyciemnianymi szybami, którym przyjechali terroryści. Drzwi pojazdu były otwarte, a silnik pracował. Z głośników płynęła jakaś orientalna melodia, którą słyszało całe sąsiedztwo, aż do wyczerpania akumulatora.

— W Twoim portfolio znajduje się również portret Borysa Bieriezowskiego, wykonany w dość tajemniczej i na wpół mistycznej scenerii. Czy możesz zdradzić, gdzie dokładnie go zrobiłeś?

— Współpracowałem z moskiewskim oddziałem gazety „Figaro”. W przededniu wyborów do Dumy Państwowej w 1999 roku, wraz z dziennikarzem, spędziliśmy cały dzień w towarzystwie Bieriezowskiego. To zdjęcie zostało zrobione podczas naszej kolacji.

To zdjęcie wywołuje we mnie mieszane uczucia; to był naprawdę niezwykły i trudny okres. Niektórzy ludzie szybko tracili wszystko, podczas gdy inni, wręcz przeciwnie, niespodziewanie się bogacili. Starałem się przedstawić Bieriezowskiego jako geniusza zła, dlatego uchwyciłem go z rysami przypominającymi Mefistofelesa. Miał wybitny umysł, ale niestety, jak mi się wydaje, wykorzystał swoją energię w złym kierunku.

— Zauważyłeś, że starałeś się stworzyć pewien wizerunek Bieriezowskiego. Ale czy dziennikarz nie ma obowiązku zachowania obiektywizmu?

— Nie możesz ograniczać się do samego dokumentowania wydarzeń. Jak mawiał mój mentor Wsiewołod Tarasewicz, w fotografii ważny jest nie tylko protokół, ale całe spektrum ekspresji. Kamera monitoringu może również uchwycić „fakt”. Prawdziwy fotograf to specjalista z wyczuciem wrażliwości i kreatywności. Jeśli chcesz uchwycić wizerunek nudnego urzędnika, nie powinieneś robić tego jak zdjęcia paszportowego – to byłoby niestosowne. Będziesz musiał szukać emocji i cech charakterystycznych, które go wyróżniają. Tak, to rodzaj interpretacji. Jednak zdjęcie nadal uchwyca tę samą osobę – czyż to nie jest obiektywna rzeczywistość?

"Początkujący w fotografii wierzą, że drogi sprzęt gwarantuje mistrzostwo"

"Iluzja: wysoka cena sprzętu to klucz do udanych zdjęć"

"Mit, że świetny aparat automatycznie czyni z ciebie artystę"

"Pierwsze kroki w fotografii: dlaczego technika nie zastępuje talentu"

"Błędne przekonanie: zakup profesjonalnego aparatu nie czyni z ciebie fotografa"

— Jak zmieniło się postrzeganie fotografii przez ludzi od czasu, gdy rozpocząłeś swoją karierę?

W przeszłości fotograf był postrzegany jako coś nadprzyrodzonego, coś w rodzaju półboga lub czarodzieja, co determinowało wysoki koszt zdjęć. Dziś, dzięki smartfonom, możliwość uchwycenia chwili stała się dostępna niemal dla każdego, co z pewnością zmniejszyło wartość fotografii. Ma to jednak również pozytywne aspekty: współczesne fotografie, zwłaszcza te robione nowoczesnymi aparatami, wyróżniają się większym wyrafinowaniem i techniczną perfekcją. Zwłaszcza fotografia sportowa zachwyca swoim pięknem – takie ujęcia kiedyś wydawały się niemożliwe! A w przyszłości spodziewamy się jeszcze bardziej ekscytujących wydarzeń w tej dziedzinie.

— A propos fotografowania smartfonem. W dzisiejszych czasach stało się to dość powszechnym zjawiskiem, nawet wśród specjalistów od fotografii. Co o tym sądzisz?

Bardzo cenię sobie twórczość Dimy Markova i mam zaszczyt znać go osobiście, miałem też okazję podzielić się z nim kilkoma lekcjami. Ma on naprawdę głębokie poczucie emocji jako człowiek i jako artysta. Chociaż niektórzy postrzegają go jako krytyka rosyjskiej rzeczywistości, jestem przekonany, że po prostu odzwierciedla życie w jego prawdziwej postaci.

Innym współczesnym fotografem, który naprawdę mnie interesuje, jest Dima Zverev. Nie używa telefonu do robienia zdjęć, ale jego prace zachwycają wyjątkową zdolnością „zaglądania” w chwile.

Istnieje pogląd, że samo zajmowanie się fotoreportażem jest trudne i że konieczne jest znalezienie dodatkowych źródeł dochodu. Na ile to prawda?

— Obecnie rzeczywiście tak jest. Lepiej nie ograniczać się do jednej specjalizacji, ponieważ wszechstronni specjaliści są bardzo poszukiwani. Na przykład, jeśli pracujesz jako dziennikarz i potrafisz robić zdjęcia, będzie to ogromna zaleta. Nawet dla przeciętnego człowieka umiejętności fotograficzne mogą stać się ekscytującym hobby, które urozmaica życie.

— Więc zdecydowałeś się zostać nauczycielem?

Zdecydowałem się uczyć, ponieważ, niestety, fotoreportaż w naszym kraju przeżywa trudne chwile. Wybrałem więc ścieżkę dobrowolnej emigracji fotograficznej, zagłębiłem się w historię fotografii i zacząłem dzielić się swoją wiedzą, ucząc innych sztuki fotografii.

— Skoro mowa o edukacji, warto zadać sobie pytanie: jak bardzo jest ona niezbędna fotoreporterowi? Czy można opanować umiejętności fotograficzne samodzielnie?

Samokształcenie jest świetne. Dzisiaj można opanować techniczne aspekty fotografii w zaledwie miesiąc, w przeciwieństwie do roku, który zajmowało mi to za moich czasów. Ważne jest jednak, aby zrozumieć, że nauka robienia zdjęć to tylko jedna strona medalu. Prawdziwym wyzwaniem jest nauczenie się dostrzegania tego, co warto uchwycić. Wymaga to nie tylko wiedzy teoretycznej, ale także praktyki, a także rozwiniętej percepcji i doświadczenia życiowego.

— Czy możesz mi powiedzieć więcej? Jak należy ich szkolić?

— Cieszenie się wysokiej jakości filmami i analizowanie prac znanych fotografów. Oto kilka filmów, które mogę polecić:

• Full Metal Jacket to film wyreżyserowany przez Stanleya Kubricka w 1987 roku.
• Apocalypse Now to film wyreżyserowany przez Francisa Coppolę w 1979 roku.
• Wag the Dog to film wyreżyserowany przez Barry'ego Levinsona w 1997 roku.

Fotografowie:

• Brassai to fotograf i artysta urodzony we Francji i na Węgrzech, który zasłynął ze swoich umiejętności w fotografii ulicznej i portretowej.
• Josef Sudek to czeski mistrz fotografii, znany jako jeden z czołowych przedstawicieli fotografii subiektywnej.
• Elliott Erwitt to amerykański fotograf artystyczny, który zasłynął dzięki swoim ironicznym zdjęciom. Jego obiektyw uchwycił takie gwiazdy jak Marilyn Monroe, Nikita Chruszczow, Richard Nixon i Jacqueline Kennedy.
• André Kertész to urodzony na Węgrzech fotograf, który odcisnął swoje piętno również we Francji i Stanach Zjednoczonych. Na swoich fotografiach uwiecznił takie znane osobistości jak Mondrian, Alexandre Calder, Marc Chagall i Siergiej Eisenstein.
• Sebastião Salgado to brazylijski fotograf, który aktywnie działa na rzecz ochrony i odbudowy lasów deszczowych Amazonii.
• Helmut Newton to niemiecki fotograf znany ze swoich aktów. Na jego fotografiach pojawiają się takie gwiazdy jak Madonna, Sigourney Weaver, Linda Evangelista, Cindy Crawford i wiele innych.

— Jakie błędy napotykają Twoi uczniowie?

• Wielu początkujących fotografów kupuje najnowsze aparaty, wierząc, że zapewnią im one doskonałe zdjęcia. W rzeczywistości jednak jakość zdjęć w dużej mierze zależy od doświadczenia fotografa, a nie od parametrów aparatu. Należy również pamiętać, że wybór obiektywu odgrywa równie ważną rolę, ponieważ różne rodzaje fotografii wymagają własnych, specyficznych modeli. Polecam dobór sprzętu w zależności od konkretnego obiektu lub wydarzenia, które chcemy uchwycić: czy to materiały reklamowe, fotografia reportażowa, czy zdjęcia na bloga. Każdy kierunek ma swoje unikalne wymagania i cechy.
• Kolejnym częstym błędem jest robienie zbyt wielu zdjęć. Ludzie uchwycają każdą chwilę, nie odrywając wzroku od ekranu, co prowadzi do utraty okazji na uchwycenie prawdziwie znaczącego ujęcia. Osobiście, kiedy fotografuję, staram się nie rozpamiętywać tego, co już uchwyciłem: robię zdjęcie, a następnie ponownie skupiam się na otaczającym mnie świecie.
• Często zdarza się, że ludzie nie zwracają uwagi na przygotowanie się do sesji zdjęciowej, wierząc, że nie jest ich obowiązkiem zrozumienie, kogo lub co będą fotografować. Czasami zabieram ze sobą na imprezy początkujących, a oni zaczynają zadawać pytania w stylu: „Kto to jest? Kim jest tamta osoba?” Ważne jest, aby wcześniej zapoznać się ze szczegółami wydarzenia i wiedzieć, kto będzie obiektem Twojej fotografii.

— Mówisz, że umiejętności kształtują się wraz z doświadczeniem. Ile czasu trzeba poświęcić na praktykę, aby osiągnąć dobre rezultaty w fotografii?

— Niektórzy opanowują fotografię w cztery miesiące, inni w rok, a jeszcze inni potrafią spędzić dziesięć lat, próbując uchwycić to samo, nie zauważając żadnych postępów. Ważne jest, aby ciężko pracować. Polecam skupić się na tematach, które naprawdę Cię interesują, aby proces nauki nie popadł w rutynę. Generalnie warto wybrać dziedzinę, która Cię interesuje – to znacznie ułatwi Ci drogę do sukcesu.